Pregnancy, LSCS and Anesthesia ဗိုက္ခြဲေမြးတာ ဘယ္ေမ့ေဆး သံုးမွာလဲ

ဗိုက္ခြဲေမြးတာမွာ အမ်ားဆံုးသံုးၾကတာက Spinal anesthesia (SA) ခါးထံုေဆးျဖစ္တယ္။ ေမ့ေဆး General anesthesia (GA) လဲ သံုးတတ္သလို ရိုရိုး ထံုးေဆး Local anesthesia (LA) လဲ သံုးရတဲ့အခါ သံုးပါတယ္။ Epidural နည္းကေတာ့ ခါးထဲကို ထံုေဆး ေတာက္ေလွ်ာက္သြင္းထားရင္ ခြဲတယ္။ မခြဲဘဲလဲ ေမြးလမ္းကေမြးရင္လဲ လံုးဝမနာေအာင္ ဒီနည္းကို သံုးႏိုင္ပါတယ္။


LA ရိုးရိုး-ထံုေဆးက ေဆးထိုးတဲ့ ေနရာေလးမွာသာ ကြက္ျပီး ထံုေနမယ္။ နာတယ္ဆိုတာ အေရျပားကသာ နာတာ။ အဆီ၊ ၾကြက္သား၊ အရြတ္ျပားေတြက မနာလို႔ ထံုေဆး မလိုဘူး။ အရိုးဆိုတာေတာင္ မနာဘူး။ ဗိုက္ဖြင့္ရင္ ဗိုက္အတြင္းမွာ ရွိရွိသမွ်ကို ဖံုးေပးထားတဲ့ အလႊာပါးပါးေလး ရွိတယ္။ သူက နာတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ အဲဒီေနရာကို မထိ-မကိုင္-အခြဲခင္ ထံုေဆးထပ္ထိုးရအံုးမယ္။ ေနာက္ျပီး သားအိမ္ကို ဖံုးေနတဲ့ အဲဒီအလႊာနဲ႔ တဆက္ထဲ အဖံုးကလဲ အတူတူဘဲမို႔ မနာေအာင္ ဒါးရာေပးမဲ့ ေနရာကို ထံုေဆး ထပ္ထိုးရမယ္။ ထံုေဆးနဲ႔ မတည့္သူကလြဲရင္ ဘာမွ ျပသနာမရွိဘူး။ တခုေတာ့ ရွိတယ္။ ထိတာ-ကိုင္တာမွာ ေမ့ေနသူလိုေတာ့ မဟုတ္ဘူး သိေနမယ္။ နဲနဲနာမယ္။ စိတ္လႈတ္ရွားသူေတြက မခံႏိုင္ဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ အိပ္ေဆးပါ ထိုးတတ္တယ္။ ေဘးထြက္-ဆိုးက်ိဳး အနည္းဆံုးျဖစ္တယ္။ မခြဲခင္ ၾကိဳတင္ ျပင္ဆင္မႈ ဘာမွ မလိုသေလာက္ဘဲ။ အေရးေပၚ၊ ေတာမွာ၊ တျခားေရြးစရာမရွိ၊ ေမ့ေဆး၊ ခါးထံုေဆး မခံႏိုင္သူေတြ အတြက္ သံုးရတယ္။ ေမြးျပီးေနာက္ ေစာင့္ၾကည့္ေနရတဲ့ တာဝန္ အနည္းဆံုး ျဖစ္တယ္။


SA ခါးထံုေဆး၊ ခါးေအာက္ ေနရာမွန္သမွ် ဘာမွ မသိေအာင္ ထံုေနမယ္။ လူကေတာ့ ခြဲေပးတဲ့ ဆရာဝန္-ဆရာမေတြလိုဘဲ ႏိုးႏိုးၾကားၾကား ရွိေနမယ္။ ဒါေပမဲ့ လူနာကို အိပ္ေဆးပါ ထိုးၾကတာမ်ားတယ္။ ခါးထံုေဆးက ေသြးဖိအား က်တတ္လို႔ ၾကိဳတင္ေဆးပါ ထိုးထားေပးမယ္။ ေတာက္ေလွ်ာက္လဲ BP တိုင္းထားေနမယ္။ ခြဲျပီးေနာကိလဲ ၁-၂ ရက္ ဆီးမသြားႏိုင္ေသးတာမို႔ ဆီးပိုက္ ထည့္ထားေပးမယ္။ မခြဲခင္လဲ ျပင္ဆင္စရာေတြ လုပ္ရမယ္။ အစာကို ဘယ္ႏွစ္နာရီၾကိဳ မစားဘဲ အေနခိုင္းတာ၊ ၾကိဳတင္ေဆးထိုးတာ။ မေတာ္တဆ ဆိုတာေတာ့ ျဖစ္တတ္တယ္။ အာရံုေၾကာထိတာမ်ိဳး။ ေနာက္ပိုင္း ခါးနာေနတတ္တာမ်ိဳး။ ေကာင္းတာက ရိုးရိုး-ထံုေဆး နဲ႔ ခါးထံုေဆးက ေဆးဟာ အထဲကကေလးဆီ မေရာက္ဘူး။


GA ေမ့ေဆးဆိုရင္ ေသြးထဲေရာက္တာမို႔ အထဲကကေလးဆီကို ေဆးေရာက္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိခ်ိန္ ထိုးေဆး-စားေဆး ဆင္ျခင္ရတာမ်ိဳး ရွိတယ္ မဟုတ္ပါလား။ အခ်င္းကေနတဆင့္ ကေလးဆီေရာက္တာပါ။ ေမ့ေဆးေရာ ခါးထံုေဆးပါ ေမ့ေဆး-ဆရာဝန္ သပ္သပ္ရွိမွ လုပ္တာ ေကာင္းတယ္။ ဆရာတို႔ ျမန္မာျပည္တံုးက ေတာမွာဆိုရင္ ဘယ္ရွိမလဲ။ ဒါလဲ အေကာင္းေမြးႏိုင္တာပါဘဲ။ ေမ့ေဆးအတြက္ ၾကိဳတင္ ျပင္ဆင္မႈေတြ ပိုလိုတယ္။ သတိမရခ်ိန္ ခြ်ဲ-အရည္ေတြ ထြက္တာကို နည္းေအာင္ ေဆးထိုးရတယ္။ ထြက္လာသမွ်ကိုလဲ စုတ္ထုတ္ ေပးေနရတယ္။


Anesthesia for Cesarean Section ေမ့ေဆး နဲ႔ ဗိုက္ခြဲေမြးျခင္း

ေဆးပညာ သင္ယူ-လုပ္ကိုင္ေပးေနသူေတြအတြက္ ပညာဆန္ဆန္ ေရးပါ့မယ္။ ဗိုက္ခြဲေမြးၾကတာ ေခတ္စားလာတယ္ ေျပာရမလား၊ မ်ားမ်ား လာေနတယ္။ အေမရိကားမွာ ၂ဝ-၂၅% က ခြဲေမြးၾကတယ္။ အမွန္က မခြဲမျဖစ္ ခြဲရမဲ့သူေတြကို High-risk patients လို႔ သတ္မွတ္ျပီး ခြဲေပးရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ Pregnancy induced hypertension ကိုယ္ဝန္ရွိမွ ေသြးတိုး ျဖစ္သူ၊ Pre-eclampsia, Eclampsia ကိုယ္ဝန္-ေသြးဆိပ္တက္သူ၊ Diabetes ဆီးခ်ိဳရွိသူ၊ Prematurity အခ်ိန္မတိုင္ခင္ ေမြးသူ၊ စတာသူေတြ ျဖစ္တယ္။ ေသျခာေပါက္ ခြဲမွျဖစ္မဲ့ကိုယ္ဝန္ဆိုတာ အရိုးကြင္းက်ဥ္းသူနဲ႔ အခ်င္းေရွ႔ေရာက္ေနသူေတြ ျဖစ္တယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ HIV ပိုးရွိသူေတြ ပါလာတယ္။ ဘီ ပိုး နဲ႔ စီ ပိုး ရွိသူေတြကိုေတာ့ တခ်ိဳ႕က ခြဲတာ အားေပးတယ္။ အမ်ားက မခြဲလဲ ကေလးကို ကူးစက္ဘို႔ ထူးျပီး စိုးရိမ္စရာ မရွိဘူး ေျပာတယ္။


အေျခခံေျပာရရင္ Cesarean section ဗိုက္ခြဲေမြးတာမွာ အႏၲရာယ္ ဘာမွမရွိဘူး မဟုတ္ပါ။ ရွိႏိုင္ပါတယ္။ ဒီေခတ္မွာ နည္းပညာ၊ အတတ္ပညာေတြ ပိုေကာင္းလာေနေတာ့ ေနာက္ဆက္တြဲ ျဖစ္စရာေတြ နည္းသထက္ နည္းလာေနပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္လဲ လူနာေတြ ကိုယ္တိုင္က ခြဲခ်င္ၾကတာလဲ အေရအတြက္ တိုးေစတဲ့ အခ်က္တခ်က္ ျဖစ္တယ္။ အႏၲရာယ္ ဆိုတာ ေလွ်ာ့မတြက္တာ အေကာင္းဆံုး ျဖစ္ပါတယ္။


ဘယ္နည္းေရြးမလဲ

Safest and most appropriate စိတ္အခ်ရဆံုးနဲ႔ အသင့္ေတာ္ဆံုးဆိုတာ ေနရာ၊ လူနာအေပၚ မူတည္တယ္။ Reason for the cesarean section ဘာလို႔ ခြဲေမြးရသလဲ။ Emergency အေရးေပၚလား၊ Elective ေအးေအးေဆးေဆး ရက္ေရြးေမြးတာလား။ ဘယ္ေမ့ေဆး ေရြးမယ္ဆိုတာ Anesthesiologist ေမ့ေဆး ဆရာဝန္ ရဲ႕ အလုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ သူကေန အခ်က္အလက္စံုကို စစ္ေဆးျပီး၊ လူနာကို Risks and Benefits အက်ိဳး-အျပစ္ေတြ ေျပာျပေဆြးေႏြးျပီး ဆံုးျဖတ္မွာပါ။


(1) The safety of the mother မိခင္ေလာင္းအတြက္ စိတ္ခ်ႏိုင္မႈ၊

(2) The safety of the baby ကေလးအတြက္ စိတ္ခ်ႏိုင္မႈ၊

(3) The comfort of the mother မိခင္ေလာင္းအတြက္ သက္ေတာင့္သက္သာရွိမႈ နဲ႔

(4) The ability to perform the surgery ေမ့ေဆးနဲ႔ခြဲစိတ္နည္း လုပ္ေပးႏိုင္ေခ် ေတြကို ၾကည့္ပါမယ္။


Types of anesthesia ေမ့ေဆး အမ်ိဳးမ်ိဳး၊

အေျခခံအားျဖင့္ ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။ General anesthesia ေမ့ေဆး နဲ႔ Regional anesthesia ထံုေဆးေတြ ျဖစ္တယ္။ General anesthesia ေမ့ေဆးကို True emergency တကဲ့ အေရးေပၚမွာ သံုးရတာမ်ားတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ Regional anesthesia ထံုေဆးေတြဟာ Almost universally preferred ေနရာတကာ၊ လူတကာသံုးနည္းလို႔ သတ္မွတ္တယ္။


General anesthesia ေမ့ေဆး ရဲ႕ ေကာင္းခ်က္ေတြ –

• ျမန္ျမန္ေပးလို႔ရတယ္၊

• ေသြးဖိအားကို ထိန္းရတာလြယ္တယ္၊

• အသက္ရွဴတာကို ထိန္းေပးရတာလြယ္တယ္။

• ေသြးထြက္-ေသြးယို ျပသနာရွိတဲ့လူနာေတြ၊

• အာရံုေၾကာေရာဂါရွိတဲ့ လူနာ၊

• ခါးထံုေဆးထိုးမဲ့ေနရာ ကူးစက္ေရာဂါရွိေနသူေတြအတြက္ ေမ့ေဆးဘဲသံုးရမယ္။


General anesthesia ေမ့ေဆးရဲ႕ အားနည္းခ်က္ေတြ –

• လံုးဝသတိေမ့ေနမယ္။ ေမြးဖြါးျပီးျပီးခ်င္း သူ႔ကေလးနဲ႔ ဘာမွ မပါတ္သက္သလိုေနမယ္။

• ေမြးျပီးဗိုက္နာတာ ပိုခံစားရႏိုင္တယ္။

• တျခားအႏၲရာယ္ေတြလဲ ရွိေသးတယ္။

• ေမ့ေဆးဆရာဝန္ကေန လူနာ အသက္ေကာင္းေကာင္းျပန္ရွဴႏိုင္ေအာင္ လုပ္ေပးရတယ္။ လိုအပ္ရင္ Endotracheal tube ပိုက္-ကရိယာ ထည့္ေပးရတယ္။ အထည့္-အထုတ္မွာ မလိုလားအပ္တာေတြျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေမ့ေဆးဆရာဝန္ အလုပ္မ်ားမယ္။

• ေနာက္ဆံုးတခ်က္က ေမ့ေဆးဟာ ကေလးကို သက္ေရာက္တယ္။

• ခြဲစိတ္ဆရာဝန္က ျမန္ျမန္ေမြးထုတ္ေပးရမယ္။

• ကေလးလဲ ေမြးျပီးေနာက္ ေမ့ေနသလို ျဖစ္ေနအံုးမယ္။


Regional anesthesia ကြက္ျပီးထံုေစတဲ့ ေဆးထိုးနည္းေတြထဲမွာ –

Spinal anesthesia (စပိုင္နယ္လ္) နဲ႔ Epidural (အပီဂ်ဴရယ္လ္) နည္းေတြ ရွိတယ္။ ဘယ္ေနရာမွာ လုပ္တယ္၊ ဘယ္လို သက္ေရာက္တယ္ ဆိုတာေတြ အေတာ္ေတာ့ ဆင္တူပါတယ္။ ေယဘုယ်ေျပာရရင္ Spinal နည္းက ပိုျမန္တယ္၊ ပိုရွင္းတယ္၊ ေဆး တခ်က္သာထိုးဘို႔လိုတယ္။ Epidural က အခ်ိန္ပိုလိုတယ္၊ နည္းနာလဲ ပိုတယ္၊ ေဆးတခ်က္ထဲ ထိုးရတာ မဟုတ္ဘဲ Plastic catheter ပလပ္စတစ္ ပိုက္ကေလး တပ္ထားထိုးရတယ္။ အဲဒီကေန ခြဲစိတ္တာ ၾကာရင္ ၾကာသလို ေဆးတေျဖးေျဖး ခ်င္းသြင္းေပးေနရတယ္။ ဗိုက္ခြဲေမြးတာ မဟုတ္ဘဲလဲ မနာဘဲ ကေလးေမြးေအာင္အတြက္ပါ သံုးႏိုင္တယ္။


• ေမ့ေဆးနဲ႔ ခြဲေမြးတာက ဘာမွမနာဘူးလို႔ ထင္ရင္ မမွန္ပါ။

• ေမြးလမ္းကေန ကေလးဖြားရတာက ဗိုက္နာေနခ်ိန္နဲ႔ ကေလး ထြက္ခ်ိန္ေတြမွာ နာတာအမွန္ဘဲ။ ေမြးျပီးတာနဲ႔ နာတဲ့ကိစၥ ျပီးသြားပါျပီ။

• Cesarean section ဗိုက္ခြဲေမြးရင္ ခြဲေနတံုးေတာ့ လံုးဝမနာပါ။ ေမ့ေဆး၊ ထံုေဆး ပ်ယ္တာနဲ႔ နာပါျပီ။

• Anesthesiologists ေတြက ေမ့ေဆးကို ေနာက္ဆံုးေရြးရတာ လုပ္ခ်င္ပါတယ္။ Postoperative pain control ခြဲျပီးနာတာကို သက္သာေအာင္ လုပ္ေပးရတာ ပိုခက္လို႔ပါ။

• အမွန္က နာတာကို အသက္သာဆံုးေဆးက Morphine ဘိန္းကေနထုတ္တဲ့ေဆးသာ ျဖစ္တယ္။

• Epidural နည္းနဲခြဲရင္ ကေလးေမြးျပီးေတာ နာေနတာကိုပါ သက္သာစေအာင္ ဆက္လုပ္ေပးႏိုင္တယ္။

• Spinal နည္းသံုးရင္ ခြဲျပီးလဲ ၁-၂ နာရီပိုင္းအထိ ထံုေနအံုးမယ္။ ျပီးရင္ နာလာမယ္။ ေမ့ေဆးေလာက္ မဆိုးဘူး။ နာရင္ Duramorph ေဆးေပးႏိုင္တယ္။


Dr. တင့္ေဆြ


Comments

Popular posts from this blog

Hair Loss (1) ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း (၁)

Omicron Positive အိုမီခရွန် ကူးစက်ခံရလျှင်

Ringworm ပွေး