Basic Cancer Facts ကင်ဆာဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်များ

နှစ်စဉ် ဖေဖေါ်ဝါရီလဟာ ကင်ဆာအသိပညာပေးလ ဖြစ်ပါတယ်။

(အမေရိကန် ဆေးသုတေသနကို ဘာသာပြန်တင်ပြပါတယ်။ မြန်မာပြည်က သုတေသန မတွေ့မိသေးပါ။ ချိန်ထိုး စဉ်းစားနိုင်ကြပါတယ်။)

ကင်ဆာဆိုတာ ဘာလဲ

ကင်ဆာဆိုသည်မှာ မမှန်ကန်သော ဆဲလ်များ အထိန်းအကွပ်မဲ့ ကြီးထွားပျံ့နှံ့လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရောဂါအုပ်စုတစု ဖြစ်ပါသည်။ မကုသဘဲထားပါက အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ကင်ဆာအများစု၏ အကြောင်းရင်းကို မသိရှိသေးသော်လည်း လူနေမှုဘဝပုံစံများနှင့် မိသားစုမှ ဆက်ခံရရှိလာသော ဂျင် (genetic) ပြောင်းလဲမှုများသည် တခုချင်း သို့မဟုတ် ပေါင်းစပ်လျက် ကင်ဆာဖြစ်ပေါ်လာစေရန် သို့မဟုတ် ကြီးထွားလာစေရန် အန္တရာယ် တိုးစေနိုင်ပါသည်။

ကင်ဆာကို ကာကွယ်နိုင်ပါသလား

မယ်လနိုမာ မဟုတ်သော အရေပြားကင်ဆာများကို ဖယ်ထုတ်လျှင်၊ အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများတွင် အသစ်တွေ့ရှိလာသော ကင်ဆာများအနက် အနည်းဆုံး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြေရှိပါသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းအားဖြင့် လူနာ ၈၅၀,၀၀၀ ခန့် ဖြစ်ပါသည်။ 

ထိုအထဲတွင်

ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော ကင်ဆာများ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်း

ကိုယ်အလေးချိန် များလွန်းခြင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော ကင်ဆာများ ၈ ရာခိုင်နှုန်း

အရက်သောက်ခြင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော ကင်ဆာများ ၅ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်ပါသည်။

ထို့အပြင် ပုံမှန် စစ်ဆေးခြင်း (screening) များဖြင့် ကော်လွန်နှင့် အူအတက်ကင်ဆာများ အများအပြားကို ကာကွယ်နိုင်ပြီး၊ ဆီးခေါင်းကင်ဆာ (cervical cancer) အများစုကိုလည်း ကင်ဆာမဖြစ်မီ အခြေအနေများကို ကြိုတင်တွေ့ရှိကာ ဖယ်ရှားနိုင်ပါသည်။ စစ်ဆေးခြင်းများသည် အဆိုပါ ကင်ဆာများအပြင် နို့ကင်ဆာ၊ အဆုတ်ကင်ဆာနှင့် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာများတွင်ပါ စောစီးစွာ တွေ့ရှိနိုင်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးမှုအန္တရာယ်ကို လျော့နည်းစေပါသည်။ 

ယနေ့ အသက်ရှင်နေသူများထဲတွင် ကင်ဆာဖြစ်ဖူးသူ မည်မျှရှိပါသလဲ

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်အထိ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် လူဦးရေ ၁၈.၆ သန်းခန့်မှာ ကင်ဆာ (invasive cancer) ဖြစ်ဖူးခဲ့ကြပါသည်။ ထိုသူများအများစုမှာ နှစ်များစွာကတည်းက ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိထားသူများ ဖြစ်ပါသည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆာအသစ်တွေ့ရှိမှုနှင့် သေဆုံးမှု မည်မျှ ဖြစ်လာနိုင်ပါသလဲ

မယ်လနိုမာ မဟုတ်သော အရေပြားကင်ဆာများကို ဖယ်ထုတ်လျှင်၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံအတွင်း ကင်ဆာအသစ်တွေ့ရှိမှု ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂.၁ သန်းခန့် ရှိလာမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုနှစ်အတွင်း ကင်ဆာကြောင့် လူဦးရေ ၆၂၆,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးနိုင်ပြီး၊ တနေ့လျှင် ပျမ်းမျှ လူ ၁,၇၀၀ ခန့် သေဆုံးနေသည်နှင့် တူပါသည်။ ပြည်နယ်အလိုက် ကင်ဆာအသစ်တွေ့ရှိမှုနှင့် သေဆုံးမှု ခန့်မှန်းချက်များကို ဇယား ၂ နှင့် ဇယား ၃ တွင် ဖော်ပြထားပါသည်။

ကင်ဆာကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် ဘယ်လောက် တိုးတက်မှု ရှိခဲ့ပါသလဲ

ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးမှုနှုန်းသည် ကင်ဆာတိုက်ဖျက်ရေးတွင် တိုးတက်မှုကို အကောင်းဆုံး ဖော်ပြနိုင်သော အချက်အလက်ဖြစ်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ ကင်ဆာတွေ့ရှိမှုနည်းလမ်း ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် သက်ရောက်မှုနည်းသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ၂၀ ရာစုအတွင်း ဆေးလိပ်သောက်မှုများကြောင့် ကင်ဆာသေဆုံးမှုနှုန်း မြင့်တက်ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးရောက်ရှိပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ ၃၄ ရာခိုင်နှုန်း လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး၊ လူဦးရေ ၄.၈ သန်းခန့်၏ အသက်ကို ကာကွယ်နိုင်ခဲ့ပါသည်။ ဤတိုးတက်မှုသည် အများအားဖြင့် အဆုတ်ကင်ဆာ၊ အူအတက်နှင့် ကော်လွန်ကင်ဆာ၊ နို့ကင်ဆာနှင့် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာတို့တွင် သေဆုံးမှု လျော့နည်းလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၁၄ မှ ၂၀၂၃ အတွင်း ဆယ်စုနှစ်တခုလုံးတွင် ကင်ဆာသေဆုံးမှုနှုန်းသည် နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ ၁.၅ ရာခိုင်နှုန်းစီ လျော့နည်းလာခဲ့ပါသည်။ သို့သော် အနာဂတ်တိုးတက်မှုများကို ကျန်းမာရေး၊ ကင်ဆာမှတ်တမ်းများနှင့် ကင်ဆာသုတေသနအတွက် အစိုးရဘဏ္ဍာငွေ လျော့နည်းလာခြင်းက အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

ဒေသအလိုက် ကင်ဆာတွေ့ရှိမှုနှုန်းနှင့် သေဆုံးမှုနှုန်း ကွာခြားပါသလား

ကင်ဆာတွေ့ရှိမှုနှုန်းများသည် ပြည်နယ်အလိုက် အလွန်ကွာခြားပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ခြေ မြင့်သော ကင်ဆာများ၊ ဥပမာ အဆုတ်ကင်ဆာတွင် ကွာခြားမှု ပိုမိုကြီးမားပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမျိုးသား အဆုတ်ကင်ဆာတွေ့ရှိမှုနှုန်းသည် လူ ၁ သိန်းလျှင် ပွာတိုရီကိုတွင် ၂၁ ဦး၊ ယူတာပြည်နယ်တွင် ၂၈ ဦးမှ ကင်တကီပြည်နယ်တွင် ၉၆ ဦးအထိ ရှိပါသည်။

ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသူများမှာ ဘယ်သူတွေလဲ

လူတိုင်းတွင် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိပါသည်။ သို့သော် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာပါသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကင်ဆာတွေ့ရှိသူများအနက် ၈၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၅၀ နှစ်နှင့်အထက် ဖြစ်ပြီး၊ ၅၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် ဖြစ်ပါသည်။ ခန့်မှန်းအားဖြင့် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ၁၀၀ ယောက်အနက် ၃၉ ယောက်ခန့်သည် ဘဝတလျှောက် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် လူတဦးချင်းစီတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ လူနေမှုဘဝပုံစံများ၊ မိသားစုသမိုင်းနှင့် ဂျင်ဆိုင်ရာ အားနည်းချက်များအပေါ် မူတည်၍ ကွာခြားနိုင်ပါသည်။

(၂)

ကင်ဆာဖြစ်ပြီးနောက် အသက်ရှင်နိုင်သူ ရာခိုင်နှုန်း မည်မျှရှိပါသလဲ

ကင်ဆာအားလုံးကို ပေါင်းစုပြီး ကြည့်လျှင်၊ ၂၀၁၅ မှ ၂၀၂၁ အတွင်း ကင်ဆာ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူများအတွက် ၅ နှစ်တာ ဆက်လက်အသက်ရှင်နိုင်မှုနှုန်း (5-year relative survival rate) သည် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့ပါသည်။

ယင်းသည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် ရှိခဲ့သော ၄၉ ရာခိုင်နှုန်းမှ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

Relative survival ဆိုသည်မှာ ကင်ဆာရှိသူများ၏ အသက်ရှင်နိုင်မှုကို အသက်အရွယ်၊ လူမျိုး၊ လိင်တူညီသော သာမန် လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်တွက်ချက်သော အညွှန်းဖြစ်ပါသည်။

၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ အစောပိုင်းမှ စ၍ ကုသနည်းများ တိုးတက်လာခြင်းနှင့် ကင်ဆာအချို့ကို စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်လာခြင်းကြောင့် ၅ နှစ်တာ အသက်ရှင်နိုင်မှုနှုန်းသည် အဖြူရောင် လူမျိုးများတွင် ၃၉ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၇၁ ရာခိုင်နှုန်းအထိ၊ အနက်ရောင် လူမျိုးများတွင် ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၆၆ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပါသည်။

အသက်ရှင်နိုင်မှုနှုန်းမှာ ကင်ဆာအမျိုးအစား၊ ရောဂါအဆင့်နှင့် ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိချိန်ရှိ အသက်အရွယ်တို့အပေါ် မူတည်၍

အလွန်ကွာခြားပါသည်။

ကင်ဆာကို ဘယ်လို အဆင့်ခွဲခြားပါသလဲ

ကင်ဆာအဆင့် (Stage) ဆိုသည်မှာ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ကင်ဆာ ကြီးထွားပျံ့နှံ့လာသည့် အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်ပြီး

အများအားဖြင့် မူလအဖု၏ အရွယ်အစားနှင့် နီးစပ်သော လည်ချောင်းအကျိတ်များ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာ အခြားအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခြင်း ရှိ/မရှိ အပေါ် အခြေခံပါသည်။

ဤအစီရင်ခံစာတွင် လူဦးရေအခြေပြု ကင်ဆာမှတ်တမ်းအချက်အလက်များ တင်ပြရာတွင် အသုံးများသော အကျဉ်းချုပ် အဆင့်ခွဲခြားစနစ် (summary staging system) ကို အသုံးပြုထားပါသည်။ ဤစနစ်သည် အချိန်ကာလအလိုက် အပြောင်းအလဲများကို ခြေရာခံရာတွင် အထူးအသုံးဝင်ပါသည်။

ဤစနစ်အရ ကင်ဆာသည် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဆဲလ်အလွှာအတွင်းသာ ရှိနေပါက in situ ဟု ခေါ်ပါသည်။

ကင်ဆာဆဲလ်များက မူလအလွှာကို ကျော်လွန်ဝင်ရောက်သွားပါက invasive ဖြစ်လာပြီး ပျံ့နှံ့မှု အတိုင်းအတာပေါ် မူတည်၍

local, regional, သို့မဟုတ် distant ဟု ခွဲခြားပါသည်။

ဆရာဝန်များအသုံးပြုသော အခြားအဆင့်ခွဲခြားစနစ်များလည်း ရှိပြီး အချို့သော ကင်ဆာများ (ဥပမာ သွေးကင်ဆာ၊ ဦးနှောက်ကင်ဆာ) တွင် မတူညီသော စနစ်ကို အသုံးပြုပါသည်။

ကင်ဆာကြောင့် ကုန်ကျစရိတ် မည်မျှရှိပါသလဲ

ကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ကုန်ကျစရိတ်များကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ကြပါသည်။

ထိုအထဲတွင် တိုက်ရိုက် ဆေးကုသမှုကုန်ကျစရိတ် (ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအတွက် အသုံးစရိတ်အားလုံး)

အလုပ်မသွားနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အချိန်မတိုင်မီ သေဆုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဝင်ငွေဆုံးရှုံးမှုကဲ့သို့သော မတိုက်ရိုက် ကုန်ကျစရိတ်များ ပါဝင်ပါသည်။

အမေရိကန် အမျိုးသား ကင်ဆာသုတေသနအဖွဲ့၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံအတွင်း ကင်ဆာနှင့် ဆက်နွယ်သော

ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကုန်ကျစရိတ်သည် ဒေါ်လာ ၂၀၈.၉ ဘီလီယံ ခန့် ရှိခဲ့ပါသည်။ သို့သော် ကုသစရိတ်များ ဆက်လက် မြင့်တက်လာနေသဖြင့် ဤအချက်အလက်သည် အနည်းငယ် နည်းပါးစွာ ခန့်မှန်းထားခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အချို့ ဆေးဝါးများ၏ စာရင်းတန်ဖိုးသည် နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၁၀၀,၀၀၀ ကျော်အထိ ရှိလာနေပါသည်။

လူနာများ ကိုယ်တိုင် ထမ်းဆောင်ရသော ကင်ဆာဆိုင်ရာ ကုန်ကျစရိတ်ကို နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၂၁.၁ ဘီလီယံ ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး ထိုအထဲတွင် ကိုယ်တိုင် ပေးချေရသော ကုန်ကျစရိတ် ၁၆.၂ ဘီလီယံ

ခရီးသွားလာမှု၊ စောင့်ဆိုင်းချိန်နှင့် ကုသမှု ခံယူချိန်တို့ကြောင့် လူနာ၏ အချိန်ဆုံးရှုံးမှု ကုန်ကျစရိတ် ၄.၉ ဘီလီယံ ပါဝင်ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသားတွေ ဘယ်မှာနေနေ ကင်ဆာကိုကျော်လွှားနိုင်ကြပါစေ။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ