Human emotions လူ့စိတ်ခံစားမှုအမျိုးမျိုး

လူတွေရဲ့ စိတ်လှုပ်ရှားမှုအမျိုးမျိုးကြောင့် ဇီဝကမ္မဗေဒ အပြောင်းအလဲများနဲ့ ဒဿနိက အမြင်များအကြောင်း ၃ ပိုင်းခွဲပြီး တင်ပြပါမယ်။

၁။ လူ့စိတ်ခံစားမှုများ၏ အမျိုးအစားနှင့် သဘောသဘာဝ
၂။ စိတ်ခံစားမှုများ၏ ကိုယ်ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ
၃။ စိတ်ခံစားမှုအပေါ် ဒဿနအမြင်များ၏ ပြောင်းလဲလာမှု
(၁)
Human emotions လူ့စိတ်ခံစားမှုများ၏ အမျိုးအစားနှင့် သဘောသဘာဝ
လူ့စိတ်ခံစားမှုများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများ ပေါင်းစည်းထားသော ရှုပ်ထွေးသည့် အရာများဖြစ်ကြသည်။ ပညာရှင်များအများစုက ယဉ်ကျေးမှု မခွဲခြားဘဲ လူသားအားလုံးတွင် တွေ့ရသော အခြေခံ စိတ်ခံစားမှု အစုတခုရှိကြောင်း သတ်မှတ်လေ့ရှိကြပြီး၊ အများအားဖြင့် ဒေါသ၊ မနှစ်သက်ခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် အံ့အားသင့်ခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းကြသည်။ ထိုအခြေခံခံစားချက်များသည် ယဉ်ကျေးမှု မတူညီမှုများရှိသော်လည်း လူသားအားလုံးတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် Plutchik ၏ စက်ဝိုင်းပုံစံကဲ့သို့သော မော်ဒယ်များတွင် မျှော်လင့်ချက်နှင့် ယုံကြည်မှုတို့ကို ထပ်မံ ထည့်သွင်းကာ လူ့အတွေ့အကြုံများ၏ ပေါင်းစပ်မှုကို ရှင်းလင်းဖော်ပြထားကြသည်။
အခြေခံ စိတ်ခံစားမှုများ (Core / Basic Emotions)
စိတ်ပညာရှင် Paul Ekman သည် ယဉ်ကျေးမှု မခွဲခြားဘဲ လူသားအားလုံးတွင် အသိအမှတ်ပြုနိုင်သော အခြေခံ စိတ်ခံစားမှု ခြောက်မျိုးကို သတ်မှတ်ခဲ့ပါသည်—
ပျော်ရွှင်ခြင်း (Happiness)
ဝမ်းသာမှု၊ ကျေနပ်မှုနှင့် စိတ်အေးချမ်းမှုတို့ကို ခံစားရခြင်း။
ဝမ်းနည်းခြင်း (Sadness)
မျှော်လင့်ချက်ပျက်စီးခြင်း၊ ဝမ်းနည်းကြေကွဲခြင်းနှင့် အားလျော့မှုတို့ကို ခဏတာ ခံစားရခြင်း။
ဒေါသ (Anger)
စိတ်မကျေနပ်မှု၊ ရန်လိုမှုနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခြင်း။
ကြောက်ရွံ့ခြင်း (Fear)
အန္တရာယ်ကို တုံ့ပြန်သည့် စိတ်ခံစားမှုဖြစ်ပြီး၊ ခြိမ်းခြောက်မှုကို အကဲဖြတ်ခြင်း ပါဝင်သည်။
မနှစ်သက်ခြင်း (Disgust)
မလိုလားအပ်သော အရာများအပေါ် ဆန့်ကျင်မုန်းတီးသည့် ခံစားချက်။
အံ့အားသင့်ခြင်း (Surprise)
မမျှော်လင့်ထားသော ဖြစ်ရပ်တခုကြောင့် ခဏတာ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ခံစားမှု။
အခြား သီအိုရီဆိုင်ရာ မော်ဒယ်များ
Plutchik ၏ စိတ်ခံစားမှု စက်ဝိုင်း (Wheel of Emotions)
အဓိက စိတ်ခံစားမှု ရှစ်မျိုးကို ဆန့်ကျင်ဘက် အတွဲများအဖြစ် ခွဲခြားထားပါသည်—
ပျော်ရွှင်ခြင်း / ဝမ်းနည်းခြင်း၊ ဒေါသ / ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ ယုံကြည်မှု / မနှစ်သက်ခြင်း၊ အံ့အားသင့်ခြင်း / မျှော်လင့်ခြင်း။
ချဲ့ထွင်ထားသော စာရင်းများ
နောက်ပိုင်း သုတေသနများတွင် အပြစ်တင်မှု၊ ဂုဏ်ယူမှု၊ ရှက်ကြောက်မှု၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှုတို့ကဲ့သို့သော ခံစားချက်များကိုလည်း လူသား၏ အခြေခံ အတွေ့အကြုံများအဖြစ် ထပ်မံ ထည့်သွင်းလာကြသည်။
အမျိုးအစား ၂၇ မျိုး သတ်မှတ်ချက်
ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ် (Berkeley) မှ သုတေသနတခုတွင် လေးစားမှု၊ အလွန်ချစ်ခင်မှု၊ အံ့ဩလေးစားမှု၊ ပျင်းရိမှု၊ စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု၊ အတိတ်ကို သတိရလွမ်းဆွတ်မှုတို့အပါအဝင် အသေးစိတ် စိတ်ခံစားမှု အမျိုးအစား ၂၇ မျိုးကို အဆိုပြုခဲ့ပါသည်။
စိတ်ခံစားမှုများ၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် သဘောသဘာဝ
စိတ်ခံစားမှုများသည် ဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များကို ထမ်းဆောင်ပါသည်။ ဥပမာ—ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ရေးအတွက်၊ ချစ်ခင်မှုသည် လူမှုဆက်ဆံရေး ခိုင်မာစေရန်၊ မနှစ်သက်ခြင်းသည် အန္တရာယ်မှ ရှောင်ရှားနိုင်ရန် အထောက်အကူပြုပါသည်။ စိတ်ခံစားမှုတခုတွင် အစိတ်အပိုင်း သုံးရပ် ပါဝင်ပါသည်။
ကိုယ်ပိုင် ခံစားမှုအတွေ့အကြုံ၊ ကိုယ်ခန္ဓာဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုနှင့် အပြုအမူ သို့မဟုတ် ဖော်ပြမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှု ဖြစ်ပါသည်။
ဒေါက်တာတင့်ဆွေ