Physiological changes of emotions

စိတ်ခံစားမှုများ၏ ကိုယ်ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ

(ဇီဝကမ္မဗေဒ)

လူတွေရဲ့ စိတ်လှုပ်ရှားမှုအမျိုးမျိုးကြောင့် ဇီဝကမ္မဗေဒ အပြောင်းအလဲများနဲ့ ဒဿနိက အမြင်များအကြောင်း ၃ ပိုင်းခွဲပြီး တင်ပြပါမယ်။

၁။ လူ့စိတ်ခံစားမှုများ၏ အမျိုးအစားနှင့် သဘောသဘာဝ

၂။ စိတ်ခံစားမှုများ၏ ကိုယ်ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ

၃။ စိတ်ခံစားမှုအပေါ် ဒဿနအမြင်များ၏ ပြောင်းလဲလာမှု

(၂)

စိတ်ခံစားမှုများ၏ ကိုယ်ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ

စိတ်ခံစားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကိုယ်ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်သည့်၊ လျင်မြန်သော ကိုယ်ခန္ဓာတုံ့ပြန်မှုများဖြစ်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် အလိုအလျောက် အာရုံကြောစနစ် (autonomic nervous system) မှ ထိန်းညှိပေးပါသည်။ ထိုစနစ်အောက်တွင် sympathetic အာရုံကြောစနစ်၏ “တိုက်ခိုက် သို့မဟုတ် ထွက်ပြေး” အခြေအနေများ (ဥပမာ—ကြောက်ရွံ့မှု၊ ဒေါသ) သို့မဟုတ် parasympathetic အခြေအနေများကို လှုံ့ဆော်ပေးပါသည်။ အဓိက ပြောင်းလဲမှုများတွင် နှလုံးခုန်နှုန်းတက်လာခြင်း၊ သွေးပေါင်ချိန်တက်လာခြင်း၊ ချွေးထွက်လာခြင်း၊ ကြွက်သားတင်းမာလာခြင်း၊ အသက်ရှူနှုန်းမြန်လာခြင်းနှင့် သွေးလည်ပတ်မှုကို လုပ်ဆောင်ရန်လိုအပ်သော အစိတ်အပိုင်းများသို့ ဦးတည်ပို့ဆောင်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ထိုတုံ့ပြန်မှုများသည် စိတ်ခံစားချက်ကို သတိထားမိလာခြင်းမတိုင်မီပင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပါသည်။

အဓိက ကိုယ်ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် စနစ်များ

နှလုံးသွေးကြောစနစ် (Cardiovascular System)

စိတ်ခံစားမှု ပြင်းထန်လာသောအခါ၊ အထူးသဖြင့် ကြောက်ရွံ့မှု သို့မဟုတ် ဒေါသအချိန်တွင် နှလုံးခုန်နှုန်းတက်လာပြီး သွေးပေါင်ချိန်မြင့်တက်လာလေ့ရှိပါသည်။ ယင်းက ကြွက်သားများနှင့် အရေးကြီးသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများသို့ သွေးပိုမိုပို့ဆောင်ပေးရန် ဖြစ်ပါသည်။

အသက်ရှူစနစ် (Respiratory System)

အသက်ရှူနှုန်း မြန်လာပြီး၊ အဆုတ်အတွင်း လေဝင်လေထွက်လမ်းကြောင်းများ ပွင့်လင်းလာသဖြင့် အောက်ဆီဂျင်ကို အများဆုံး ရရှိစေရန် ကူညီပေးပါသည်။

အာရုံကြော-ဟော်မုန်းစနစ် (Neuroendocrine System)

Epinephrine (adrenaline) နှင့် cortisol ဟော်မုန်းများ ထုတ်လွှတ်လာပြီး၊ သွေးချိုဓာတ် ထုတ်လွှတ်ခြင်းကဲ့သို့ လျင်မြန်သော စွမ်းအင်မြင့်တက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

အရေပြားနှင့် ကြွက်သားများ

ကိုယ်အပူချိန် ထိန်းညှိရန် ချွေးထွက်လာခြင်းနှင့် ကြွက်သားတင်းမာလာခြင်း (ဥပမာ—နှုတ်ခမ်းကိုက်ထားခြင်း၊ ကိုယ်လက်တုန်ခါခြင်း) များ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။

ဦးနှောက် လှုပ်ရှားမှု

Amygdala နှင့် hypothalamus များသည် အထူးသဖြင့် ကြောက်ရွံ့မှု သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှု တုံ့ပြန်မှုများကို စတင်ဖြစ်ပေါ်စေရာတွင် အလွန်လှုပ်ရှားနေပါသည်။

အစာချေစနစ် (Gastrointestinal System)

စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် အစာချေမှု လျော့နည်းလာပြီး၊ ဗိုက်ထဲ လှုပ်ရှားသလို ခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် ဗိုက်မအီမသာ ဖြစ်လာခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။

တွေ့ရလေ့ရှိသော စိတ်ခံစားမှုအလိုက် တုံ့ပြန်မှုများ

ကြောက်ရွံ့မှု / စိုးရိမ်ပူပန်မှု

နှလုံးခုန်မြန်လာခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း၊ မျက်စိပွင့်လင်းလာခြင်း၊ ကြွက်သားတုန်ခါခြင်း။

ဒေါသ / စိတ်မကျေနပ်မှု

သွေးပေါင်ချိန်တက်လာခြင်း၊ မျက်နှာနီလာခြင်း၊ ကြွက်သားတင်းမာခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း။

စိတ်လှုပ်ရှားပျော်ရွှင်မှု

နှလုံးခုန်နှုန်းတက်လာခြင်း၊ ပြုံးရွှင်ခြင်း (အပြုအမူအဖြစ်) နှင့် စွမ်းအင်မြင့်တက်လာခြင်း။

အဓိက သီအိုရီများ

James–Lange သီအိုရီ

ကိုယ်ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများက စိတ်ခံစားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ဆိုပါသည်။ ဥပမာ—ပြေးနေသောကြောင့် ကြောက်ရွံ့လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကြောက်ရွံ့သောကြောင့် ပြေးသွားခြင်း မဟုတ်ဟု ဆိုကြပါသည်။

ကိုယ်ခန္ဓာတုံ့ပြန်မှု ကွဲပြားမှု

စိတ်ခံစားမှုများအပေါ် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ တုံ့ပြန်မှုများသည် လူတိုင်းတူညီမနေဘဲ၊ လူတဦးချင်းစီအလိုက် ကွာခြားမှုများ အလွန်များကြောင်းကိုလည်း သဘောပေါက်လာကြပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ