Schizophrenia စိတ်ကစဉ့်ကလျားရောဂါ

Schizophrenia သည် ဦးနှောက်နှင့် ဆိုင်သော ရှုပ်ထွေးသည့် ရောဂါတရပ် ဖြစ်ပြီး မီဒီယာများတွင် မမှန်ကန်စွာ ဖော်ပြခံရလေ့ရှိသောကြောင့် လူအများက နားလည်မှုလွဲမှားနေကြပါသည်။ ထိုသို့ နားလည်မှုလွဲမှားမှုများကြောင့် ဤရောဂါနှင့်အတူ နေထိုင်နေသူများအတွက် အထောက်အပံ့နှင့် ကုသမှု ရရှိရန် ပိုမိုခက်ခဲ ဖြစ်စေပါသည်။

Schizophrenia အကြောင်း အချက်အလက် ၆ ချက်

အချက်အလက်များနှင့် ကိန်းဂဏန်းအချက်များကို သိရှိထားခြင်းသည် Schizophrenia နှင့်အတူ ဘဝကို ကောင်းမွန်စွာ နေထိုင်နိုင်ရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ အောက်တွင် ဤရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသော မှားယွင်းယုံကြည်ချက်များ အပါအဝင် အရေးပါသော အချက်အလက်များကို ဖော်ပြထားပါသည်။

၁။ Schizophrenia တွင် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များ ရှိပါသည်

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ၏ အချက်အလက်များအရ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေရဲ့ ၀.၂၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၀.၆၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ သည် Schizophrenia ကို ခံစားရပါသည်။ ဤရောဂါ၏ တိတိကျကျ ဖြစ်ပေါ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းကို သိပ္ပံပညာရှင်များက အပြည့်အဝ မသိရှိသေးသော်လည်း လူတဦး၏ အန္တရာယ်အဆင့်ကို တိုးမြှင့်စေနိုင်သော အချက်များ ရှိပါသည်။

အထူးသဖြင့် မိသားစုတွင် ဤရောဂါ ရှိခဲ့ဖူးပါက မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်များ သက်ရောက်နိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲမှု, စိတ်ဖိစီးမှု, ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလနှင့် မွေးဖွားစဉ် အခက်အခဲများ ကဲ့သို့သော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်များ သည်လည်း အန္တရာယ်ကို မြင့်စေနိုင်ပါသည်။

၂။ မြင်ယောင်ကြားယောင်မှုများသည် Schizophrenia ၏ လက္ခဏာတရပ်သာ ဖြစ်ပါသည်

လူအများစုသည် Schizophrenia ကို မရှိသည့်အရာများကို မြင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြားခြင်း (hallucinations) နှင့် ဆက်စပ်စဉ်းစားလေ့ရှိကြပါသည်။ သို့သော် ဤရောဂါတွင် အခြားလက္ခဏာများလည်း ရှိပါသည်။ အဆိုပါ လက္ခဏာများကို အုပ်စု သုံးခုခွဲ၍ ကြည့်နိုင်ပါသည်—

Positive symptoms — အတွေးအခေါ် သို့မဟုတ် အာရုံခံယူမှုတွင် အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး

မြင်ယောင်ကြားယောင်မှုများ၊ မှားယွင်းယုံကြည်ချက်များ (delusions)၊ အတွေးအခေါ် သို့မဟုတ် စကားပြောပုံ မစနစ်တကျ ဖြစ်လာခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။

Negative symptoms — ပုံမှန်ရှိရမည့် စွမ်းရည်များ လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးခြင်းဖြစ်ပြီး

လှုံ့ဆော်မှု လျော့နည်းခြင်း၊ စိတ်ခံစားမှု ဖော်ပြမှု နည်းပါးခြင်း၊ လူမှုဆက်ဆံရေးမှ ဝေးကွာခြင်း၊ ပျော်ရွှင်မှု ခံစားရန် ခက်ခဲခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။

Cognitive symptoms — မှတ်ဉာဏ်၊ အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်း၊ စီမံကိန်းချနိုင်စွမ်းနှင့် အစီအစဉ်တကျ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းတို့ကို ထိခိုက်စေပါသည်။

မြင်ယောင်ကြားယောင်မှုများသည် လူအများကို ကြောက်ရွံ့စေတတ်ပြီး မီဒီယာတွင်လည်း အများဆုံး ဖော်ပြလေ့ရှိပါသည်။ သို့သော် Schizophrenia နှင့်အတူ နေထိုင်သူများသည် အထက်ဖော်ပြပါ လက္ခဏာအားလုံး ပေါင်းစပ်၍ ခံစားရနိုင်ပါသည်။

၃။ အခြားရောဂါများနှင့် လက္ခဏာဆင်တူသဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်

Schizophrenia ကို စိတ်ကျန်းမာရေး အထူးကုများ (စိတ်ရောဂါဆရာဝန်၊ စိတ်ပညာရှင် စသည်) မှ သတ်မှတ်ပေးလေ့ရှိပါသည်။ သတ်မှတ်ရာတွင် လူနာ၏ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေး သမိုင်း, လက်ရှိလက္ခဏာများအကြောင်း ဆွေးနွေးခြင်းနှင့် အခြားရောဂါများကို ဖယ်ရှားရန် စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများ ပါဝင်တတ်ပါသည်။

Schizophrenia ၏ လက္ခဏာများသည် အောက်ပါ စိတ်ကျန်းမာရေးရောဂါများနှင့် ဆင်တူနိုင်သောကြောင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်—

ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါ

ဘိုင်ပိုလာ အမျိုးအစား (၁)

စိတ်ဒဏ်ရာနောက်ဆက်တွဲ ရောဂါ (PTSD)

ထို့အပြင် amphetamine သို့မဟုတ် hallucinogen ကဲ့သို့သော မူးယစ်ဆေးဝါးများ သုံးစွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများနှင့်လည်း ဆင်တူနိုင်ပါသည်။

၄။ Schizophrenia ကို ဆေးဝါးနှင့် စိတ်ကုထုံးဖြင့် စီမံထိန်းသိမ်းနိုင်ပါသည်

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်ပါဝင်နေသောကြောင့် ကုသ၍ မရနိုင်ဟု လူအချို့က ယုံကြည်ကြသော်လည်း ဤယုံကြည်ချက်သည် မှားယွင်းပါသည်။ သင့်လျော်သော ကုသမှုအစီအစဉ်ဖြင့် လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ပြည့်စုံသော ဘဝကို နေထိုင်နိုင်သော လူများ အများအပြား ရှိပါသည်။

အများအားဖြင့် antipsychotic ဆေးဝါးများ ကို အသုံးပြုကာ ကုသပါသည်။ ဒုတိယမျိုးဆက် antipsychotic ဆေးဝါးများကို အများဆုံး အသုံးပြုကြပြီး ဆေးပြားပုံစံ သို့မဟုတ် ထိုးဆေးပုံစံဖြင့် ပေးနိုင်ပါသည်။ စိတ်ကျရောဂါလက္ခဏာများ ပါဝင်ပါက antidepressant ဆေးဝါးများ ကိုလည်း ထပ်မံပေါင်းထည့်နိုင်ပါသည်။

ထို့အပြင် စကားပြောကုထုံး (talk therapy) ကိုလည်း အကြံပြုပါသည်။ အထူးသဖြင့် Cognitive Behavioral Therapy (CBT) သည် အရည်အသွေးကောင်းသော ဘဝကို ရရှိစေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ CBT သည် အတွေးအခေါ်နှင့် အပြုအမူများကို သတိထားသိမြင်ကာ ပြောင်းလဲတတ်စေရန် ကူညီပေးပြီး လက်ခံနိုင်စွမ်း၊ ပြဿနာဖြေရှင်းနည်းနှင့် စိတ်ခံစားမှု ထိန်းချုပ်နည်းများကို သင်ကြားပေးပါသည်။

Schizophrenia ကို အပြီးတိုင် ကုသနိုင်သော နည်းလမ်း မရှိသေးသော်လည်း ဆက်လက်ကုသမှု (ဆေးဝါး၊ စိတ်ကုထုံး၊ အထောက်အပံ့) ဖြင့် ကြာရှည်စွာ စီမံထိန်းသိမ်းနိုင်ပါသည်။

၅။ စိတ်ကျရောဂါသည် Schizophrenia ၏ လက္ခဏာတရပ် သို့မဟုတ် သီးခြားရောဂါတရပ် ဖြစ်နိုင်ပါသည်

Schizophrenia နှင့် စိတ်ကျရောဂါတို့သည် မကြာခဏ ဆက်စပ်နေသော်လည်း ဆက်စပ်ပုံမှာ ရှုပ်ထွေးပါသည်။ တချို့အခါ စိတ်ကျရောဂါသည် Schizophrenia ၏ လက္ခဏာတရပ် ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ တချို့အခါ에는 တပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်နေသော သီးခြားရောဂါ (comorbidity) အဖြစ် တွေ့ရနိုင်ပါသည်။

၆။ Schizophrenia ရှိနေသော်လည်း အလုပ်လုပ်နိုင်ပါသည်

Schizophrenia ၏ လက္ခဏာများကြောင့် အလုပ်လုပ်ရန် ခက်ခဲနိုင်သော်လည်း မိမိ၏ စွမ်းရည်နှင့် လိုအပ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီသော အလုပ်များကို ရှာဖွေနိုင်သူများ အများအပြား ရှိပါသည်။ အိမ်မှလုပ်နိုင်သော အလုပ်များ၊ ပုံမှန်အလုပ်စဉ်ရှိသော အလုပ်များ၊ လူမှုဆက်ဆံရေးနည်းသော အလုပ်များကို နှစ်သက်နိုင်သကဲ့သို့ စည်းကမ်းတကျ၊ မျှော်မှန်းချက်ရှင်းလင်းသော လုပ်ငန်းပတ်ဝန်းကျင်တွင်လည်း ကောင်းစွာ လုပ်ကိုင်နိုင်ပါသည်။

အမေရိကန်၏ မသန်စွမ်းသူများအခွင့်အရေး ဥပဒေ (ADA) အရ Schizophrenia နှင့်အတူ နေထိုင်သူများသည် အလုပ်ခွင်တွင် သင့်လျော်သော အဆင်ပြေစေရန် ပြင်ဆင်ပေးရန် တောင်းဆိုနိုင်သော ဥပဒေအခွင့်အရေး ရှိပါသည်။ ထိုအထဲတွင် အချိန်ဇယား ပြောင်းလဲပေးခြင်း၊ လုပ်ငန်းတာဝန် ပြင်ဆင်ပေးခြင်း၊ အလုပ်ပြီးစီးရန် အချိန်ပိုပေးခြင်း စသည်တို့ ပါဝင်ပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ