မြင်းခွာရွက်၏ ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူးများ

သိပ္ပံအထောက်အထားအဆင့် (evidence level) အလိုက် ချဲ့ထွင်တင်ပြပါမည်။

🌿 Centella asiatica (မြင်းခွာရွက်)

အင်္ဂလိပ်အမည် — Gotu kola

အာရှဒေသတွင် ဆေးဖက်ဝင်အပင်အဖြစ် ရာစုနှစ်များစွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။

အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းများ — asiaticoside, madecassoside (triterpenoids)

၁။ ဉာဏ်နှင့် မှတ်ဉာဏ်ကောင်းစေခြင်း

🔬 Evidence level

လူနာသုံး စမ်းသပ်လေ့လာမှု (small RCT) အချို့တွင် မှတ်ဉာဏ်နှင့် အာရုံစူးစိုက်နိုင်မှု တိုးတက်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိထားသည်။

အရွယ်ရောက်ပြီးသူများတွင် cognitive function ပိုမိုကောင်းမွန်စေမှု ရှိနိုင်သည်။

⚕️ ယန္တရား

ဦးနှောက်သို့ သွေးလည်ပတ်မှု တိုးတက်စေနိုင်သည်။

antioxidant လုပ်ဆောင်ချက်ရှိသည်။

၂။ သွေးကြောနှင့် ခြေဖျားသွေးလည်ပတ်မှု

🔬 Evidence level

Chronic venous insufficiency (ခြေထောက်သွေးကြောမကောင်းခြင်း) တွင် သွေးကြောဖိအား လျော့နည်းစေနိုင်ကြောင်း RCT များရှိသည်။

⚕️ အသုံး

ခြေထောက်ဖောင်းခြင်း

varicose veins လက္ခဏာ လျော့နည်းစေခြင်း

၃။ အနာပြုပြင်မှု (Wound healing)

🔬 Evidence level

အပြင်လိမ်းဆေးပုံစံတွင် collagen ထုတ်လုပ်မှုကို အားပေးနိုင်ကြောင်း လူနာနှင့် တိရစ္ဆာန်လေ့လာမှုများ တွေ့ရှိထားသည်။

⚕️ အသုံး

မီးလောင်ဒဏ်

ချွတ်ယွင်းအနာ

ခွဲစိတ်ပြီးနောက် အမာရွတ် လျော့နည်းစေနိုင်ခြင်း

၄။ စိတ်ပူပန်မှု (Anxiety) လျော့နည်းစေခြင်း

🔬 Evidence level

သေးငယ်သော clinical trials များတွင်

စိတ်ဖိစီးမှု လျော့နည်းနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိထားသည်။

၅။ အန္တရာယ်နှင့် သတိပြုရန်

ပမာဏများစွာ သောက်လျှင် အသည်းထိခိုက်နိုင်ကြောင်း case report အချို့ရှိသည်။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်နှင့် နို့တိုက်မိခင်များတွင် အချက်အလက် မလုံလောက်။

ဆေးများ (sedatives, hepatotoxic drugs) နှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်နိုင်သည်။

၆။ အာဟာရအသုံး (မြန်မာတွင်)

မြန်မာနိုင်ငံတွင်

မြင်းခွာရွက်သုပ်

မြင်းခွာရွက်ရည်

မြင်းခွာရွက်ဖျော်ရည်

စသည့် အစားအသောက်ပုံစံဖြင့် အသုံးများပါသည်။

အနှစ်ချုပ် (Evidence အလိုက်)

အသုံး အထောက်အထား

သွေးကြောလည်ပတ်မှု အလယ်အလတ်

အနာပြုပြင်မှု အလယ်အလတ်

ဉာဏ်ကောင်းစေခြင်း ကနဦးသက်သေ

Anxiety လျော့နည်း ကနဦးသက်သေ

(၁) Dosage အကြံပြုချက်, (၂) Meta-analysis/စနစ်တကျပြန်လည်သုံးသပ်ချက် အချက်အလက်, (၃) မြန်မာစားသုံးပုံနှင့် ဆီးချို/သွေးတိုး ဆက်နွယ်မှု အလိုက် စုစည်းတင်ပြပါမည် (evidence အားနည်း/အားကောင်းကိုလည်း တပြိုင်နက် ဖော်ပြပါမည်)။

၁) Dosage အကြံပြုချက် (လူနာသုံးသက်သေများကို ဦးစားပေး)

(က) Oral supplement (သောက်သုံး)

အများဆုံး တွေ့ရသော “standardized extract / TECA / TTFCA” မျိုး အတွက်—

60–180 mg/day (နေ့စဉ် စုစုပေါင်းပမာဏ) ကို ခွဲသောက် သုံးလေ့ရှိကြောင်း EMA assessment report တွင် ဖော်ပြထားသည်။

LiverTox (NIH) တွင် “purified extracts” အဖြစ် 60–120 mg/day, သို့မဟုတ် ခြောက်ရွက်မှုန့်/ကാപဆူး မျိုးတွင် 600–1800 mg/day လောက် သုံးတတ်ကြောင်း အနှစ်ချုပ်ဖော်ပြထားသည်။

အထူး — ဆီးချို (T2DM) စမ်းသပ်မှု (Thailand RCT) တွင်

Centella extract 1200 mg/day ကို ၆ လ သုံးစမ်းသပ်ခဲ့ပြီး “safe” ဖြစ်သော်လည်း HbA1c စသည်တို့တွင် placebo နှင့်ယှဉ်လျှင် သိသာထင်ရှားအကျိုးမရှိ ဟု သတ်မှတ်ချက်ထားသည်။

➡️ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်—

သွေးကြော/ခြေထောက်ဖောင်းခြင်း လိုမျိုး (CVI) အတွက်ကတော့ TECA/TTFCA 60–180 mg/day မျိုးက literature ထဲမှာ ပိုတွေ့ရတတ်သည်။

ဆီးချိုထိန်းချုပ်ရေး အတွက်တော့ လူနာသက်သေ မခိုင် သေးပါ။

(ခ) Topical / Cutaneous (အပြင်လိမ်း၊ အနာပတ်)

EMA (EU herbal monograph) “minor wounds” အတွက် traditional use အနေဖြင့်—

0.6 g (herbal substance) ဖြင့် ဖျော်ထားသော warm infusion ကို နေ့စဉ် ၃ ကြိမ် ပတ်သုံး (daily 1.8 g)

၁ ပတ်ထက် မပိုသုံးရန်ဟု posology ထည့်ထားသည်။

(ဂ) လုံခြုံရေး (စစ်ဆေးသောက်သုံးရန်)

Centella အတွက် အသည်းထိခိုက်မှု case မျိုးများကြောင့် “ကြာရှည်မပြတ်သောက်” ကို သတိထားရန် LiverTox တွင် သတိပေးထားသည်။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်/နို့တိုက် တွင် data မလုံလောက်သဖြင့် မအကြံပြု ဟု EMA monograph တွင် ပါသည်။

၂) Meta-analysis / Systematic review အချက်အလက် (ရွေးချယ်၍ အနှစ်ချုပ်)

(က) Chronic Venous Insufficiency (CVI) — ခြေထောက်လေးခြင်း၊ ဖောင်းခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း

Centella asiatica ကို CVI အတွက် သုံးသည့် RCT များကို စုစည်းသုံးသပ်ထားသော systematic review တစောင် (Chong et al., 2013) တွင်

လက္ခဏာ (leg heaviness/pain/oedema) နှင့် microcirculation parameters တချို့ တိုးတက်နိုင် ကြောင်း အနှစ်ချုပ်ထားသည် (study quality/ဒေတာမပြည့်စုံမှု ကန့်သတ်ချက်များလည်း ပါသည်)။

(ခ) Wound healing / Scar (အနာကျက်ခြင်း)

Centella asiatica နှင့် wound healing ဆိုင်ရာ systematic review (Arribas-López et al., 2022) တွင်

angiogenesis, collagen, anti-inflammatory pathways စသည်တို့ကြောင့် အနာကျက်မှုကို အားပေးနိုင် သဘောကို သုံးသပ်ထားသည် (လူနာသက်သေတချို့ + preclinical evidence များကို စုစည်း)။

(ဂ) ဆီးချို/သွေးချိုထိန်းချုပ်မှု

T2DM RCT (2025) တွင် 1200 mg/day ၆ လ သုံးစမ်းသပ်ရာ၌ glycemic outcome တွင် placebo ထက် မသာ ဟု အနှစ်ချုပ်ထားသည်။

(ဒါကြောင့် “meta-analysis အဆင့်” မပြောမီ လက်ရှိ လူနာသက်သေက အကန့်အသတ်ကြီး သေးသည်။)

၃) မြန်မာစားသုံးပုံနှင့် ဆီးချို/သွေးတိုး ဆက်နွယ်မှု (လက်တွေ့အသုံးအမြင် + evidence)

(က) မြန်မာစားသုံးပုံ (အများဆုံးတွေ့ရ)

မြင်းခွာရွက်သုပ် (အချဉ်ရည်/ငရုတ်/ဆီ/ငါးပိ စသဖြင့်)

မြင်းခွာရွက်ရည်/ဖျော်ရည် (တချို့မှာ သကြား/နို့ဆီ/နို့စိမ်း ထည့်တတ်)

(ခ) ဆီးချိုနှင့် ဆက်နွယ်မှု

အရွက်သုပ် (သကြားမထည့်၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်မမြင့်) ဖြစ်လျှင် အထွေထွေ အစားအသောက်စီမံချက်ထဲမှာ ထည့်လို့ရ ပါသည်။ (Centella ကိုယ်တိုင်က ဆီးချိုထိန်းချုပ်ဆေးလို သက်သေမခိုင်)

ဖျော်ရည် ကို သကြား/နို့ဆီများများ ထည့်သောက်လျှင်တော့ သကြားဓါတ်ဝင်မှု မြင့် သွားပြီး ဆီးချိုထိန်းချုပ်ရေးအတွက် ဆိုးနိုင် ပါသည် (ဒီအချက်က Centella ထက် “ထည့်သကြား” ပြဿနာ)။

Clinical evidence အနေနှင့် လက်ရှိ RCT အချက်အလက်အရ Centella supplement သောက်သုံးခြင်းက HbA1c ကို placebo ထက် သိသာစွာ မလျှော့နိုင် သေးပါ။

(ဂ) သွေးတိုးနှင့် ဆက်နွယ်မှု

Centella ကို သွေးတိုးကုသ အဖြစ် ထောက်ခံနိုင်လောက်သော လူနာသက်သေ မလုံလောက် သေးပါ။

CVI/microcirculation တိုးတက်နိုင်မှု သက်သေတွေရှိပေမယ့် ဒါကို “သွေးတိုးကျစေ” ဟုပဲ တိုက်ရိုက် ပြောလို့ မရ ပါ။

အလုပ်လုပ်နိုင်မည့် “လက်တွေ့အကြံပြု” (ဆရာဝန်အမြင်ဖြင့် ချုပ်)

ရောဂါကုသဖို့ အစား “အစားအသောက်/အထောက်အပံ့” အနေဖြင့် စဉ်းစားပါ။

ဆီးချိုရှိသူများ—မြင်းခွာရွက်ဖျော်ရည်ကို သကြားမထည့် (သို့) မသောက်ဘဲ သုပ်အဖြစ် သဘောတရားက ပိုကောင်းနိုင်သည်။

အသည်းရောဂါရှိ, ကိုယ်ဝန်ဆောင်/နို့တိုက်, အသည်းထိခိုက်စေနိုင်သော ဆေးများသောက်နေ လျှင် Centella supplement ကို မိမိဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပြီးမှ သုံးပါ။

ဆီးချိုရောဂါရှင်အတွက် “မြင်းခွာရွက်ဖျော်ရည်” (သကြားမထည့်) နမူနာမီနူး/နမူနာချက်ပြုတ်နည်း

၁။ ရည်ရွယ်ချက်

သကြားမထည့်၍ သွေးချိုမတိုးစေသော အဖျော်ယမကာ

အာဟာရပမာဏ နိမ့်ကာလိုရီ

နေ့စဉ်အစားအသောက်အစီအစဉ်ထဲ ထည့်သုံးနိုင်သော ပုံစံ

၂။ လိုအပ်သော ပစ္စည်းများ (တခွက်စာ)

မြင်းခွာရွက် လတ်ဆတ် — လက်တဆုပ် (သန့်ရှင်းဆေးကြောပြီး)

ရေကျက်အေး — ၁ ခွက်

သံပုရာရည် — ၁ လက်ဖက်ရည်ဇွန်း (မထည့်လည်းရ)

ဆားအနည်းငယ် (မထည့်လည်းရ)

သကြား ❌ မထည့်ရ

နို့ဆီ၊ နို့စိမ်း ❌ မထည့်ရ

၃။ ချက်ပြုတ်နည်း

၁။ မြင်းခွာရွက်ကို သန့်ရှင်းစွာ ဆေးကြော၍ ရေစိုစွတ်မှု ကင်းအောင် ခြောက်သုတ်ပါ။

၂။ ဖျော်စက်ထဲသို့ မြင်းခွာရွက်နှင့် ရေပြုတ်အေး ထည့်ပါ။

၃။ ၂၀–၃၀ စက္ကန့် ဖျော်၍ စစ်စက်ဖြင့် စစ်ထုတ်ပါ။

၄။ သံပုရာရည် အနည်းငယ် ထည့်နိုင်သည်။

၅။ ချိုစေရန် သကြား မထည့်ရ။ လိုလျှင် အေးရေ သို့မဟုတ် ရေခဲ အနည်းငယ် ထည့်နိုင်သည်။

၄။ သောက်သုံးပမာဏ

တနေ့ ၁ ခွက် (၁၅၀–၂၀၀ မီလီလီတာ) လောက်

အစာစားပြီးနောက် သောက်လျှင် ပိုကောင်းသည်။

အသည်းရောဂါရှိသူများ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်များတွင် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပြီးမှ သောက်သုံးရန်။

၅။ ဆီးချိုရောဂါရှင်အတွက် သတိပြုရန်

မြင်းခွာရွက်ကိုယ်တိုင်သည် သွေးချိုလျှော့ဆေး မဟုတ်။

သကြား၊ နို့ဆီ၊ condensed milk စသည့် အရာများ ထည့်လျှင် သွေးချို မြင့်တက်နိုင်သည်။

သဘာဝအရသာဖြင့် သောက်သုံးခြင်းကို ဦးစားပေးပါ။

၆။ နမူနာနေ့စဉ်မီနူးတွင် ထည့်သုံးပုံ

နံနက်စာ

ဆန်လုံးညို ထမင်းအနည်းငယ်

ပဲပြုတ်

မြင်းခွာရွက်ဖျော်ရည် (သကြားမထည့်)

သို့မဟုတ်

ညနေပိုင်း

ဟင်းရွက်သုပ်တခွက်

မြင်းခွာရွက်ဖျော်ရည် ၁ ခွက်

အနှစ်ချုပ်

ဆီးချိုရောဂါရှင်များအတွက် “မြင်းခွာရွက်ဖျော်ရည်” ကို သကြားမထည့်၊ နို့ဆီမထည့် အဖြစ် သောက်သုံးခြင်းသာ သင့်တော်သည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ