Food Safety အစားအစာလုံခြုံရေး

မေးခွန်းတခု = မြန်မာပြည်ကအစားအစာတွေက (ဘယ်အစားအသောက်မဆို) စားသာစားနေကြရတာ တာရှည်ခံအောင် လုပ်ထားကြတာနဲ့ သန့်ရှင်းမှုအားနည်းတာနဲ့ တနေ့တနေ့ရောဂါတွေဘဲ ဝယ်စားနေရသလိုဘဲ ဘယ်နေ့ ဘာရောဂါတွေဖြစ်လာမလဲလို့ စိုးရိမ်နေကြတာဆရာ

ဒီမေးခွန်းကို ကူညီဖြေပေးစေလိုပါသည်။

AI

၁။ စိုးရိမ်ရသည့်အကြောင်းရင်းများ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစားအစာလုံခြုံရေး (food safety) နှင့် ပတ်သက်၍ လူများစိုးရိမ်ကြရသည့် အကြောင်းရင်းများမှာ —

(၁) တာရှည်ခံအောင်ထည့်သော ဓာတုပစ္စည်းများ

Formalin (formaldehyde)

Borax

Artificial dyes (အရောင်တုများ)

Preservatives မမှန်မကန်အသုံးပြုခြင်း

(၂) သန့်ရှင်းမှုအားနည်းသော ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ရောင်းချမှု

လမ်းဘေးအစားအစာများတွင် လက်သန့်ရှင်းမှု မပြည့်စုံ

ရေသန့်မဟုတ်သော ရေကို အသုံးပြုခြင်း

ပိုးမွှား၊ ဖုန်မှုန့်နှင့် ထိတွေ့မှုများ

(၃) အစားအစာထုတ်လုပ်ရေး စည်းမျဉ်းများ အားနည်းခြင်း

အစိုးရစစ်ဆေးမှု အားနည်း

စက်ရုံမဟုတ်သော အိမ်တွင်းထုတ်လုပ်မှုများ

၂။ တကယ်ဖြစ်နိုင်သော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များ

အစားအစာ မလုံခြုံပါက ဖြစ်နိုင်သော ရောဂါများမှာ —

အတိုချုပ်

အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်းရောဂါများ

အသည်းနှင့် ကျောက်ကပ်ထိခိုက်မှု

ကင်ဆာအန္တရာယ်

အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

ဥပမာ

Salmonella / E.coli → အစာအဆိပ်

Aflatoxin (မှိုပိုး) → အသည်းကင်ဆာ

Formalin → အသည်း၊ ကျောက်ကပ် ထိခိုက်မှု

၃။ သို့သော် အရာအားလုံး မအန္တရာယ်ပါ

အရေးကြီးသောအချက်တခုမှာ —

အစားအစာအားလုံး အန္တရာယ်ရှိသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။

မြန်မာအစားအစာများထဲတွင်

လတ်ဆတ်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ

ပဲအမျိုးမျိုး

ငါး၊ ပုစွန်

ကစော်ဖေါက်ထားသော အစားအစာများ

တို့သည် အာဟာရကောင်းပြီး ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးရှိသော အစားအစာများလည်း များပါသည်။

၄။ ကိုယ်တိုင် ကာကွယ်နိုင်သော နည်းများ

နေ့စဉ်ဘဝတွင် အောက်ပါနည်းများ လိုက်နာပါက အန္တရာယ် လျှော့ချနိုင်ပါသည် —

(၁) လတ်ဆတ်သော အစားအစာရွေးစားပါ

အရောင်အလွန်တောက်သော အစားအစာများကို သတိထားပါ

(၂) ကောင်းစွာ ဆေးကြောပြီး ချက်ပြုတ်ပါ

(၃) လမ်းဘေးအစားအစာများကို သတိထားစားပါ

(၄) အလွန်အကျွံချို၊ အလွန်အကျွံအရောင်တောက်သော အစားအစာများကို လျှော့စားပါ

(၅) ဖြစ်နိုင်လျှင် အိမ်တွင် ချက်စားခြင်း ပိုကောင်းသည်

၅။ အချုပ်

မြန်မာပြည်တွင် အစားအစာလုံခြုံရေး ပြဿနာများ အချို့ရှိနေသည်မှာ အမှန်ဖြစ်သော်လည်း

အစားအစာအားလုံးသည် ရောဂါဖြစ်စေသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။

အရေးကြီးဆုံးမှာ —

သန့်ရှင်းမှု

လတ်ဆတ်မှု

မျှတသော အစားအသောက်ရွေးချယ်မှုတို့ကို အာရုံစိုက်ရန် ဖြစ်ပါသည်။

“မြန်မာပြည် အစားအစာလုံခြုံရေး ပြဿနာ ၁၀ ချက်”

၁။ တာရှည်ခံဓာတုပစ္စည်းများ မမှန်မကန်အသုံးပြုခြင်း

အစားအစာများကို မပုပ်မစေဖို့ Formalin၊ Borax စသည့် ဓာတုပစ္စည်းများ ထည့်သုံးသော ဖြစ်ရပ်များ ရှိသည်ဟု သတင်းများတွင် တွေ့ရသည်။

၂။ အရောင်တု (Artificial Food Color) အသုံးများခြင်း

ချဉ်ပေါင်ရွက်၊ မုန့်မျိုးစုံ၊ ငရုပ်သီးမှုန့် စသည်တို့တွင် အရောင်တောက်အောင် အရောင်တုများ ထည့်သုံးခြင်းကြောင့် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်သည်။

၃။ ပိုးမွှားပိုးကောင်များနှင့် ပိုးသတ်ဆေးအကြွင်းများ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် အသီးအနှံများတွင် ပိုးသတ်ဆေး (pesticide) အကြွင်းအကျန်များ ရှိနိုင်သည်။

၄။ မှိုပိုးနှင့် အဖလက်တောက်စင် (Aflatoxin)

ပဲ၊ မြေပဲ၊ ဆန်စသည်တို့တွင် မှိုပိုးများကြောင့် Aflatoxin ဖြစ်နိုင်ပြီး အသည်းကင်ဆာနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည်။

၅။ သန့်ရှင်းမှုအားနည်းသော လမ်းဘေးအစားအစာ

လမ်းဘေးအစားအစာများတွင်

လက်သန့်ရှင်းမှု

အစားအစာဖုံးအုပ်မှု

ပိုးမွှားကာကွယ်မှုတို့ မပြည့်စုံနိုင်သည်။

၆။ မသန့်ရှင်းသော ရေ အသုံးပြုခြင်း

ချက်ပြုတ်ရာတွင် သို့မဟုတ် မုန့်ပြုလုပ်ရာတွင် သန့်ရှင်းသောရေ မဟုတ်သော ရေ အသုံးပြုခြင်းကြောင့် အစာအဆိပ်ဖြစ်နိုင်သည်။

၇။ အစားအစာသိုလှောင်မှု မမှန်ခြင်း

အသား၊ ငါး၊ နို့ထွက်ပစ္စည်းများကို အပူချိန်မသင့်သောနေရာတွင် သိုလှောင်ခြင်း ကြောင့် ပိုးမွှားများ ပွားနိုင်သည်။

၈။ စက်ရုံထုတ်လုပ်မှု စည်းမျဉ်းများ မပြည့်စုံခြင်း

အချို့ ထုတ်လုပ်ရေးများတွင် စံနှုန်း (standard) နှင့် စစ်ဆေးမှုများ မလုံလောက်ခြင်း တွေ့ရနိုင်သည်။

၉။ အစားအစာအတုများ (Food Adulteration)

တန်ဖိုးလျှော့ရန်

ဆီအတု

ပျားရည်အတု

ဟင်းခတ်မှုန့်အတု စသည်တို့ ထုတ်လုပ်ရောင်းချခြင်းများ ရှိနိုင်သည်။

၁၀။ စစ်ဆေးမှုနှင့် အသိပညာ နည်းပါးခြင်း

အစားအစာစစ်ဆေးမှုနှင့် လူထုအတွက် အစားအစာလုံခြုံရေးအသိပညာ မလုံလောက်ခြင်းကြောင့် ပြဿနာများ ဆက်လက်ရှိနေသည်။

လူထုအတွက် လမ်းညွှန်

မြန်မာပြည် အစားအစာလုံခြုံရေး ကာကွယ်နည်း ၁၀ ချက်

အစားအစာလုံခြုံရေးပြဿနာများ ရှိနိုင်သော်လည်း လူတိုင်း ကိုယ်တိုင် သတိထားရွေးစားခြင်း၊ သန့်ရှင်းစွာပြင်ဆင်ခြင်း ဖြင့် အန္တရာယ်များကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။

၁။ လတ်ဆတ်သော အစားအစာများကို ရွေးချယ်ပါ

အသီးအနှံ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အသား၊ ငါးများကို လတ်ဆတ်သော၊ အနံ့မပြောင်းသော အရာများသာ ရွေးဝယ်ပါ။

၂။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် အသီးအနှံများကို ကောင်းစွာ ဆေးကြောပါ

စားမည့်မတိုင်မီ သန့်ရှင်းသောရေဖြင့် အကြိမ်များစွာ ဆေးကြောခြင်း ဖြင့် ပိုးသတ်ဆေးအကြွင်းများကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။

၃။ အစားအစာများကို အပြည့်အဝ ချက်ပြုတ်ပါ

အသား၊ ငါး၊ ကြက်ဥများကို မပြုတ်မကြော်ဘဲ မစားသင့်ပါ။

၄။ လမ်းဘေးအစားအစာများကို သတိထားစားပါ

ဖုံးအုပ်ထားခြင်း မရှိသော ပိုးမွှားများထိတွေ့နိုင်သော အစားအစာများကို အလွန်မစားသင့်ပါ။

၅။ သန့်ရှင်းသော ရေကိုသာ အသုံးပြုပါ

ချက်ပြုတ်ရာတွင်နှင့် သောက်သုံးရာတွင် သန့်ရှင်းသောရေ ကိုသာ အသုံးပြုပါ။

၆။ အစားအစာကို သန့်ရှင်းစွာ သိုလှောင်ပါ

ချက်ပြီးသားအစားအစာများကို အဖုံးတပ်ထားသောပုံးတွင် အေးသောနေရာတွင် သိုလှောင်ပါ။

၇။ အစားအစာကို ကြာရှည် မထားပါနှင့် ချက်ပြီးသော အစားအစာများကို ကြာရှည်ထားပြီး ပြန်စားခြင်း မပြုသင့်ပါ။

၈။ အရောင်တောက်လွန်းသော အစားအစာများကို သတိထားပါ

အရောင်အလွန်တောက်သော မုန့်များ၊ ဟင်းခတ်မှုန့်များတွင် အရောင်တုများ ပါနိုင်သည်။

၉။ လက်သန့်ရှင်းရေးကို အလေးထားပါ

ချက်ပြုတ်မီနှင့် စားသုံးမီ လက်ကို ဆပ်ပြာဖြင့် ကောင်းစွာ လျှော်ပါ။

၁၀။ ဖြစ်နိုင်လျှင် အိမ်တွင် ချက်စားပါ

အိမ်တွင် ချက်စားခြင်းသည် အစားအစာလုံခြုံရေးအတွက် အကောင်းဆုံးနည်း ဖြစ်သည်။

မြန်မာပြည်တွင် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော အစားအစာ ၁၅ မျိုး

(လူထုအသိပညာအတွက် ဥပမာများ — အစားအစာအားလုံး မဆိုလိုပါ။ ထုတ်လုပ်ပုံ၊ သန့်ရှင်းမှုနှင့် သိုလှောင်ပုံပေါ် မူတည်ပါသည်။)

၁။ လမ်းဘေးအသားကင်များ

ဖုံးအုပ်မထားလျှင် ဖုန်မှုန့်၊ ပိုးမွှားများ ထိတွေ့နိုင်ပြီး အစာအဆိပ်ဖြစ်နိုင်သည်။

၂။ အရောင်တောက်လွန်းသော မုန့်များ

အချို့ မုန့်များတွင် အရောင်တု (food coloring) မမှန်မကန် အသုံးပြုနိုင်သည်။

၃။ ငရုပ်သီးမှုန့်

တခါတရံ အရောင်တု သို့မဟုတ် အညစ်အကြေး ရောနှောထားနိုင်သည်။

၄။ ဟင်းခတ်မှုန့်အချို့

အတု သို့မဟုတ် အရည်အသွေးနိမ့်သော ပစ္စည်းများ ရောနှောထားနိုင်သည်။

၅။ မသန့်ရှင်းသော ရေခဲ

မသန့်ရှင်းသောရေမှ ပြုလုပ်ထားလျှင် အူလမ်းကြောင်းရောဂါများ ဖြစ်နိုင်သည်။

၆။ လမ်းဘေးသုပ်များ

မသန့်ရှင်းသော ရေ သို့မဟုတ် လက်သန့်ရှင်းမှု မပြည့်စုံလျှင် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။

၇။ မလတ်ဆတ်သော ပင်လယ်စာ

ငါး၊ ပုစွန်များကို အပူချိန်မမှန်စွာ သိုလှောင်ထားလျှင် ပိုးမွှားများ ပွားနိုင်သည်။

၈။ မှိုတက်သော ပဲနှင့် မြေပဲ

Aflatoxin ဆိုသော အဆိပ်ဓာတ် ဖြစ်နိုင်ပြီး အသည်းကို ထိခိုက်နိုင်သည်။

၉။ မလတ်ဆတ်သော အသားများ

ပိုးမွှားများ ပွားနိုင်ပြီး အစာအဆိပ်ဖြစ်နိုင်သည်။

၁၀။ မပြုတ်မကြော်ဘဲ စားသော ကြက်ဥ

Salmonella ပိုးကြောင့် အစာအဆိပ် ဖြစ်နိုင်သည်။

၁၁။ မသန့်ရှင်းသော နို့နှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများ

ဘက်တီးရီးယားပိုးများ ပါနိုင်သည်။

၁၂။ အလွန်အကျွံချိုသော အချိုရည်များ

သကြားပါဝင်မှု မြင့်ပြီး ဆီးချိုနှင့် အဝလွန်မှုကို တိုးစေနိုင်သည်။

၁၃။ ဆီအကြိမ်များစွာ ပြန်အသုံးပြုသော အကြော်များ

ဆီပျက်ပြီး အန္တရာယ်ရှိသော ဓာတုပစ္စည်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။

၁၄။ မသန့်ရှင်းသော အသီးသုပ်

ပိုးသတ်ဆေး အကြွင်းအကျန်များ ရှိနိုင်သည်။

၁၅။ အတုဖြစ်နိုင်သော အစားအစာများ

ဥပမာ — ပျားရည်အတု၊ ဆီအတု စသည်။

ကျန်းမာပါစေ။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ