People living under dictatorial rule

အာဏာရှင်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နေထိုင်ရသူများ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ

(၁)

အာဏာရှင်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နေထိုင်ရသူများသည် နာတာရှည် စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့်ဖြစ်သော စိတ်ဖိစီးမှု (PTSD)၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းနှင့် ဖိနှိပ်မှုကို ကျင့်သားရသွားခြင်း စသည့် ရေရှည်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရိုက်ခတ်မှုများကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားကြရလေ့ ရှိပါသည်။ အမြဲတစေ စောင့်ကြည့်ခံနေရခြင်းနှင့် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများသည် ပြည်သူတို့အကြား ပြင်းထန်သော ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ အပြင်ပန်းတွင် အမိန့်နာခံဟန်ဆောင်ကာ အတွင်းစိတ်တွင်မူ မကျေနပ်မှုကို ဝှက်ဖုံးထားရသည့် "ဘဝနှစ်မျိုး" သို့မဟုတ် "ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး နှစ်ခွဖြစ်ခြင်း" ကို အတင်းအကျပ် လက်ခံကျင့်သုံးလာစေပါသည်။

အဓိက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများမှာ -

အစုလိုက်အပြုံလိုက် စိတ်ဒဏ်ရာနှင့် PTSD: နိုင်ငံတော်၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့နေသော ကြောက်ရွံ့မှုတို့သည် စိတ်ဒဏ်ရာရရှိမှုနှုန်းကို မြင့်မားစေပြီး၊ ယင်းဒဏ်ရာများသည် တမျိုးဆက်မှ တမျိုးဆက်သို့ ကူးစက်သွားနိုင်ပါသည်။

"ဘဝနှစ်မျိုး" ဝေဒနာ (The "Double Life" Syndrome): အသက်ရှင်သန်နိုင်ရေးအတွက် လူတဦးချင်းစီသည် မိမိတို့၏ ဖြစ်တည်မှုအစစ်အမှန်ကို ဖုံးကွယ်ထားကြရပါသည်။ ယင်းက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲအက်မှု၊ စိတ်ခြောက်ခြားမှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် တဦးကိုတဦး အယုံအကြည် လုံးဝမရှိတော့ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

ဖိနှိပ်မှုကို ကျင့်သားရသွားခြင်း (Internalized Oppression): ဖိနှိပ်ခံရသူများသည် ဖိနှိပ်သူ၏ အတွေးအခေါ်များကိုပါ လက်ခံကျင့်သုံးလာတတ်ကြပါသည်။ ယင်းကြောင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် တန်ဖိုးထားမှု လျော့နည်းလာခြင်း၊ မိမိဘာသာ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်းနှင့် မိမိ၏ အသိဉာဏ် သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းအပေါ် ယုံကြည်မှု ကုန်ဆုံးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစေပါသည်။

သိမြင်မှုနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ: နာတာရှည် စိတ်ဖိစီးမှုသည် စိတ်ပန်းလျော့ခြင်း၊ အတွေးအခေါ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခက်ခဲခြင်းနှင့် တုံ့ပြန်မှုမရှိသော (Passive ဖြစ်သော) ခေါင်းမာသည့် အတွေးအခေါ်ပုံစံများဆီသို့ ဦးတည်သွားစေပါသည်။

လူမှုအသိုက်အဝန်း ပြိုကွဲခြင်း: အိမ်နီးချင်း သို့မဟုတ် မိသားစုဝင်များ၏ သစ္စာဖောက်ခံရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ရသဖြင့် လူမှုရေးနှောင်ကြိုးများ ယိုယွင်းပျက်စီးသွားတတ်ပါသည်။

ခံနိုင်ရည်ရှိမှုနှင့် အာခံခြင်း: အချို့သော အခြေအနေများတွင် ဖိနှိပ်မှုသည် မျိုးဆက်နှင့်ချီ၍ တည်တံ့နိုင်သော နက်ရှိုင်းသည့် စုပေါင်းတွန်းလှန်လိုစိတ်နှင့် အာခံလိုစိတ်တို့ကိုလည်း မွေးဖွားပေးပါသည်။

အာဏာရှင်စနစ်များသည် လူထုအပေါ် "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကိုးကွယ်မှုစနစ်" (Psychological cult) တခုကို တည်ဆောက်လေ့ ရှိပါသည်။ ထိုစနစ်တွင် ခေါင်းဆောင်သည် မရှိမဖြစ် အရေးပါသူဖြစ်သည်ဟု လူထုက ယုံကြည်လာစေရန် ဝါဒဖြန့်ချိရေးနည်းလမ်းများကို သုံး၍ ခြောက်လှန့်ခြင်းနှင့် အမိန့်နာခံစေခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေ့ ရှိကြပါသည်။

(၂)

လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပကတိအခြေအနေအရ စစ်အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ ၅ နှစ်နီးပါး ဖြတ်သန်းနေရသူတွေရဲ့ ကိုယ်စိတ်ကျန်းမာရေးဟာ "အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ရတဲ့ အခြေအနေ" မှာ ရှိနေတယ်လို့ အတိုချုပ် သုံးသပ်နိုင်ပါတယ်။ 

အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရိုက်ခတ်မှုတွေဟာ မြန်မာပြည်သူတွေအပေါ်မှာ လက်တွေ့ကျကျ သက်ရောက်နေတာကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရပါတယ် -

၁။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှု (Mental Health Impact)

နာတာရှည် စိတ်ဒဏ်ရာ (Collective Trauma): နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ကြားသိနေရတဲ့ သတင်းဆိုးတွေ၊ လုံခြုံမှုမရှိတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ အနာဂတ် ပျောက်ဆုံးနေမှုတွေကြောင့် လူထုတရပ်လုံးဟာ "နာတာရှည် စိတ်ဖိစီးမှု" (Chronic Stress) နဲ့ "စိတ်ဒဏ်ရာလွန် ဝေဒနာ" (PTSD) တို့ကို အပြင်းအထန် ခံစားနေကြရပါတယ်။

ယုံကြည်မှု ပျက်ပြားခြင်း (Erosion of Trust): လူမှုအသိုက်အဝန်းအတွင်း တဦးကိုတဦး သံသယပွားရခြင်း၊ သတင်းပေးခံရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ရခြင်းတို့ကြောင့် လူမှုရေးနှောင်ကြိုးတွေ ပြိုကွဲပြီး "အထီးကျန်ဆန်မှု" နဲ့ "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုကင်းမဲ့ခြင်း" တို့ ဖြစ်ပေါ်နေပါတယ်။

၂။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး (Physical Health Impact)

အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်း: ကုန်ဈေးနှုန်း ကြီးမြင့်မှုနဲ့ စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုတို့ကြောင့် အခြေခံလူတန်းစားတွေဟာ လုံလောက်တဲ့ အာဟာရကို မရရှိကြတော့ဘဲ ကိုယ်ခံအားစနစ် ယိုယွင်းလာပါတယ်။

ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အားနည်းခြင်း: ဆေးဝါးရှားပါးမှုနဲ့ ကျန်းမာရေးယန္တရား ပျက်စီးမှုတွေကြောင့် ကုသနိုင်တဲ့ ရောဂါဝေဒနာတွေနဲ့ပင် အသက်ဆုံးရှုံးရမှုတွေ များပြားလာပါတယ်။

၃။ ရှင်သန်လိုစိတ်နှင့် ခံနိုင်ရည် (Resilience vs. Fatigue)

စိတ်ဓာတ် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း (Decision Fatigue): နေ့စဉ် ရှင်သန်နိုင်ရေးအတွက်သာ အားစိုက်နေရတဲ့အတွက် အနာဂတ်အတွက် စဉ်းစားနိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာပြီး "မျှော်လင့်ချက် ကင်းမဲ့ခြင်း" (Learned Helplessness) အခြေအနေကို ရောက်ရှိသွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။

သို့သော်လည်း အခက်အခဲတွေကြားက အပြန်အလှန် ကူညီစောင့်ရှောက်ကြတဲ့ "လူမှုကူညီရေး စိတ်ဓာတ်" တွေဟာ လူထုကို အတိုင်းအတာတခုအထိ ဆက်လက် ရှင်သန်စေနိုင်တဲ့ အားဆေးတခု ဖြစ်နေတာကိုလည်း တွေ့ရပါတယ်။

အနှစ်ချုပ် သုံးသပ်ချက်

မြန်မာပြည်သူတွေဟာ "ရှင်သန်ခြင်း" (Living) ထက် "အသက်ဆက်ရုံမျှ" (Surviving) အခြေအနေကိုသာ အားစိုက်နေရတဲ့အတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုစားမှုတွေနဲ့ တည်ငြိမ်အေးချမ်းတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တခုကို အရေးတကြီး လိုအပ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ