ရင်သားကင်ဆာ ဆန်ကာတင်စစ်ဆေးရေး မမ်မိုဂရမ် (Screening Mammogram)

(၁)

မမ်မိုဂရမ် သည် ရောဂါလက္ခဏာ မပေါ်သေးသော အမျိုးသမီးများတွင် ရင်သားကင်ဆာကို အစောပိုင်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် အသုံးပြုသော အနိမ့်ဒို့စ် X-ray စစ်ဆေးမှုတရပ် ဖြစ်ပါသည်။

အများအားဖြင့် အသက် ၄၀ သို့မဟုတ် ၄၅ ဝန်းကျင်မှ စ၍ နှစ်စဉ် စစ်ဆေးရန် အကြံပြုကြပြီး၊ အသက် ၅၅ မှ ၇၄ အတွင်း အမျိုးသမီးများတွင် ၂ နှစ်တခါ စစ်ဆေးရန်လည်း အချို့ညွှန်ကြားချက်များတွင် ဖော်ပြထားပါသည်။

ဤစစ်ဆေးမှုသည် ၁၅ မှ ၃၀ မိနစ်ခန့်သာ ကြာမြင့်ပြီး အကျိတ်များကို အစောပိုင်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ရန် အထောက်အကူပြုပါသည်။

သို့သော် တခါတရံ မှားယွင်းအတည်ပြုခြင်း (false positive) ဖြစ်စေမှုကို လျှော့ချရန် ရာသီသွေးမတိုင်မီ အချိန်တွင် မပြုလုပ်သင့်ပါ။

✔ မမ်မိုဂရမ် စစ်ဆေးမှု လမ်းညွှန်ချက်များ

▪ စတင်ရမည့် အသက်

ပုံမှန်အန္တရာယ်ရှိသူများတွင်

👉 အသက် ၄၀ သို့မဟုတ် ၄၅ မှ စတင်၍ နှစ်စဉ် စစ်ဆေးရန် အကြံပြု

▪ စစ်ဆေးမှု ကြိမ်နှုန်း

နှစ်စဉ် စစ်ဆေးမှုသည် အများအားဖြင့် တွေ့ရ

သို့သော် အသက် ၅၅–၇၄ အတွင်းတွင်

👉 ၂ နှစ်တခါ စစ်ဆေးရန် အကြံပြုချက်များလည်း ရှိ

▪ ပြင်ဆင်ရန်

စစ်ဆေးသည့်နေ့တွင်

👉 လိုရှင်း၊ ပေါင်ဒါ၊ အနံ့ဆေး (deodorant) မလိမ်းရန်

(၎င်းတို့သည် X-ray ပေါ်တွင် အဖြူစက်များကဲ့သို့ ပေါ်လာနိုင်)

▪ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း

၁၅–၃၀ မိနစ်ခန့် ကြာမြင့်

ရင်သားကို အချိန်တိုတခဏ ဖိနှိပ်၍ ပုံရိပ်ရှင်းလင်းစေရန် ပြုလုပ်

▪ မျှော်လင့်ရသောအရာ

ရင်သားတဖက်စီကို

👉 2D သို့မဟုတ် 3D ပုံရိပ်များ ရိုက်ယူသည်

✔ အကျိုးကျေးဇူးများ

ကင်ဆာကို အစောပိုင်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ခြင်း

👉 ကုသမှုရလဒ်များကို ထင်ရှားစွာ တိုးတက်စေ

✔ ကန့်သတ်ချက်များ

False positive → ကင်ဆာမရှိပဲ ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်နိုင်

အလွန်ရှားပါးသော်လည်း false negative (ရှိပြီး မတွေ့နိုင်) ဖြစ်နိုင်

🗓 ပြင်ဆင်မှုနှင့် အချိန်သတ်မှတ်ခြင်း

မဟာမိတ်သွေးဆင်းပြီးနောက် တပတ်အတွင်း စစ်ဆေးရန် သတ်မှတ်ပါ

 ယခင် စစ်ဆေးခဲ့သော ဆေးရုံ / စင်တာများစာရင်း ယူဆောင်လာပါ

အပေါ်အဝတ်လွယ်ကူစွာ ဖြုတ်နိုင်ရန် အပိုင်းနှစ်ပိုင်းဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ပါ

စစ်ဆေးစဉ် ဖိအားအနည်းငယ် ခံစားရနိုင်သော်လည်း

👉 မနာသင့်ပါ

💳 ကုန်ကျစရိတ် (Coverage)

စစ်ဆေးရေး မမ်မိုဂရမ်များကို

👉 အာမခံများမှ များသောအားဖြင့် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုအဖြစ် ကုန်ကျစရိတ်မယူဘဲ ဖုံးလွှမ်းပေးသည်။

(၂)

ရင်သားကင်ဆာ အန္တရာယ်အဆင့် (Risk Factors)

မပြောင်းလဲနိုင်သော (non-modifiable) နှင့် ပြောင်းလဲနိုင်သော (modifiable) ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်ပါသည်။

✔ မပြောင်းလဲနိုင်သော အန္တရာယ်အချက်များ

🔹 အသက်အရွယ်

အသက်တိုးလာလေလေ အန္တရာယ် မြင့်လာသည်

၅၀ နှစ်အထက်တွင် ပိုများ

🔹 မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics)

မိသားစုတွင် ရင်သားကင်ဆာ ရှိခဲ့လျှင် အန္တရာယ်တိုး

BRCA1 / BRCA2 ဂျင်း ပြောင်းလဲမှုများ

🔹 ကိုယ်ပိုင်သမိုင်း

ယခင်က ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ဖူးသူများ

ရင်သားအတွင်း ဆဲလ်အပြောင်းအလဲ (atypical hyperplasia)

🔹 မဟာမိတ်ဆိုင်ရာ အချက်များ

မဟာမိတ်စတင်သည့် အသက်ငယ် (early menarche)

မဟာမိတ်ပျောက်သည့် အသက်နောက်ကျ (late menopause)

✔ ပြောင်းလဲနိုင်သော အန္တရာယ်အချက်များ

🔹 ကိုယ်အလေးချိန်

အဝလွန်ခြင်း (obesity) → အန္တရာယ်တိုး

🔹 အရက်သောက်ခြင်း

အရက်သောက်မှုများလေလေ အန္တရာယ် တိုး

🔹 လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း

ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မလုံလောက်

🔹 ဟော်မုန်းဆိုင်ရာ

Hormone replacement therapy (HRT) ကို ကြာရှည်အသုံးပြုခြင်း

အချို့သော ကုသဆေးများ

✔ မျိုးဆက်နှင့် မွေးဖွားမှုဆိုင်ရာ

ကလေး မမွေးဖူးခြင်း

ပထမကလေးကို အသက်ကြီးမှ မွေးခြင်း

မိခင်နို့ မတိုက်ခြင်း

✔ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အခြားအချက်များ

ရေဒီယေးရှင်း (radiation) ထိတွေ့မှု

အဆီများသော အစားအစာများ (အချို့သက်သေရှိ)

✔ ကာကွယ်နိုင်ရန် အကြံပြုချက်များ

✔ ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းသိမ်း

✔ လေ့ကျင့်ခန်း ပုံမှန် ပြုလုပ်

✔ အရက် လျှော့သောက်

✔ မိခင်နို့တိုက်ပေးနိုင်လျှင် တိုက်

✔ မမ်မိုဂရမ် စစ်ဆေးမှု ပုံမှန် လုပ်။

(၃)

screening ဆန်ခါတင် နဲ့ ဆန်ကာတင် ဘယ်စာလုံးက မှန်ပါသနည်း

👉 “ဆန်ကာတင်” သည် မှန်ကန်သော အသုံး ဖြစ်ပါသည်။

👉 “ဆန်ခါတင်” သည် မမှန်သော်လည်း အသုံးအများကြောင့် တွေ့ရတတ်ပါသည်။

✔ ရှင်းလင်းချက်

🔹 ဆန်ကာတင်

“ဆန်ကာ” = ကာ၍ စစ်ထုတ်ခြင်း (filter / sieve)

“တင်” = ရွေးထုတ်ပြီး တင်ထားခြင်း

👉 အဓိပ္ပါယ်

စစ်ထုတ်၍ ရွေးချယ်ထားသောသူများ / အရာများ

➡ screening, shortlisted ဆိုသည့် အဓိပ္ပါယ်နှင့် ကိုက်ညီ

🔹 “ဆန်ခါ” ဟူသော စကားသည်

👉 အဘိဓာန်အရ မူရင်းပုံစံမဟုတ် (အသုံးမှားဖြစ်လာသောပုံစံ)

✔ ဆေးပညာတွင် အသုံး

screening test → ဆန်ကာစစ်ဆေးမှု (သို့) စစ်ထုတ်စမ်းသပ်မှု

screening program → ဆန်ကာစစ်ရေးအစီအစဉ်

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ