Allium Hookeri Roots (Hooker Chives) ဂျူးမြစ်

အင်္ဂလိပ်လို အခေါ်တွေ မတူကြတာ တွေ့ရတယ်။ တချို့အမည်က မမှန်ပါ။ လေ့လာကြည့်တော့ ၃ မျိုးတွေ့ရတယ်။ 

ဂျူးမြစ်ကို အင်္ဂလိပ်ကဲ့သို့ Chive Root ဟုခေါ်ပြီး ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Allium Hookeri ဖြစ်ကာ  မျိုးရင်းကို  Chinese chives ဟုခေါ်သကဲ့သို့  Liliaceae  ဟု လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ 

Chinese chives ဆိုတာ ကြက်သွန်မြိတ် ကိုလည်း ခေါ်ပြန်တယ်။

Liliaceae ဆိုတာ ပန်းတမျိုးအမည်သာဖြစ်ပါတယ်။

Scientific classification 

Kingdom: Plantae

Clade: Tracheophytes

Clade: Angiosperms

Clade: Monocots

Order: Asparagales

Family: Amaryllidaceae

Subfamily: Allioideae

Genus: Allium

Subgenus: A. subg. Amerallium

Species: A. hookeri

Binomial name

Allium hookeri

Thwaites

(၁)

Allium hookeri (ဂျူးမြစ်) သည် အော်ဂဲနိုဆာလ်ဖာ (Organosulfur) ဒြပ်ပေါင်းများနှင့် ပိုလီဖီနော (Polyphenols) ဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ပါသည်။ ၎င်းသည် ဆီးချိုရောဂါကို တိုက်ဖျက်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချခြင်း၊ အန္တီအောက်စီးဒင့် (Antioxidant) အာနိသင်ရှိခြင်းနှင့် အဝလွန်ခြင်းကို တားဆီးပေးခြင်းတို့တွင် များစွာ အထောက်အကူပြုကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားကြပါသည်။

Allium hookeri ၏ အဓိက ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

ဆီးချိုရောဂါနှင့် ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ် ကျန်းမာရေး - ဂျူးမြစ်မှ ထုတ်ယူသော အဆီအနှစ်သည် ဆီးချိုအကြိုအဆင့် (Prediabetic) လူနာများတွင် အစာမစားမီ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် (Fasting plasma glucose)၊ HbA1c ပမာဏနှင့် အင်ဆူလင် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းမရှိခြင်း (Insulin resistance) တို့ကို လျှော့ချပေးနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ ၎င်းသည် အမျိုးအစား (၁) နှင့် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ နှစ်မျိုးလုံးတွင် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ပါသည်။

ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ခြင်းနှင့် အန္တီအောက်စီးဒင့် အာနိသင် - ၎င်းတွင် ကြက်သွန်ဖြူထက် ပိုမိုမြင့်မားသော အော်ဂဲနိုဆာလ်ဖာ ဒြပ်ပေါင်းများ ပါဝင်သောကြောင့် အောက်ဆီဒေးတစ် စထရက် (Oxidative stress) ကို တိုက်ဖျက်ပေးနိုင်ပြီး ရောင်ရမ်းမှုကို ဟန့်တားပေးနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဆဲလ်များအတွင်း အဆီစုပုံခြင်းကို လျှော့ချပေးကာ ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသော ဆိုက်တိုကိုင်း (Cytokines) ဓာတ်များကိုလည်း ဟန့်တားပေးပါသည်။

ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ပြုပြင်ထိန်းညှိပေးခြင်း - လေ့လာမှုများအရ ဂျူးမြစ်သည် လင်ဖိုဆိုက် (Lymphocytes) နှင့် မက်ခရိုဖေ့ချ် (Macrophages) ဆဲလ်များအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိစေခြင်းဖြင့် ကိုယ်ခံအား တုံ့ပြန်မှုကို အားကောင်းစေနိုင်ပါသည်။

အဝလွန်ခြင်းကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုခြင်း - ဤအပင်သည် အဆီဓာတ် ဖြိုခွဲမှုကို ထိန်းညှိပေးခြင်းနှင့် အဆီအသစ် ဖြစ်ပေါ်မှုကို ဟန့်တားပေးခြင်းတို့ကြောင့် ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် အဆီဓာတ်ကို လျှော့ချပေးကာ သွေးတွင်းအဆီဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ပါသည်။

ပိုးမွှားများကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် အစာအိမ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း - Helicobacter pylori ပိုးကို တိုက်ဖျက်နိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့် အစာအိမ်နံရံ အနာဖြစ်ခြင်းကို ကာကွယ်ပေးပြီး အစာအိမ်ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးပါသည်။

အာရုံကြော စောင့်ရှောက်မှု - အာရုံကြော ဆဲလ်များ ပျက်စီးမှုကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည့် ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိပြီး ဆဲလ်များကို အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်တိုး ပျက်စီးမှု (Oxidative damage) မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်ဖွယ် ရှိပါသည်။

ဤအကျိုးကျေးဇူးများသည် အပင်တွင် ပါဝင်သော Allicin၊ Cycloalliin နှင့် S-allylcysteine ကဲ့သို့သော တက်ကြွသည့် ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

(၂)

Allium hookeri (အယ်လီယမ် ဟူကေရီ - ကြက်သွန်မြိတ်ပင်တမျိုး) သည် ဆေးဖက်ဝင်ပြီး အန္တီအောက်စီးဒင့် (Antioxidant) ကြွယ်ဝသော ဟင်းခတ်အပင်တမျိုး ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ဆီးချိုရောဂါကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချခြင်း၊ ကိုယ်ခံအားကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းနှင့် အဝလွန်ခြင်းကို သက်သာစေခြင်းတို့အတွက် လူသိများပါသည်။ ထိုအပင်တွင် အော်ဂဲနိုဆာလ်ဖာ (Organosulfur) ဒြပ်ပေါင်းများနှင့် ဖီနော (Phenols) ဓာတ်များ မြင့်မားစွာ ပါဝင်ပြီး ကြက်သွန်ဖြူထက် ခြောက်ဆခန့် ပိုမိုများပြားသောကြောင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို လျှော့ချပေးခြင်း၊ အဆီဓာတ်ကို လျှော့ချပေးခြင်းနှင့် အရိုးကျန်းမာရေးကို ကောင်းမွန်စေခြင်းတို့အတွက် အထောက်အကူပြုပါသည်။

Allium hookeri ၏ အဓိက ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများ

ဆီးချိုရောဂါကို ထိန်းချုပ်ပေးခြင်းနှင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် လျှော့ချပေးခြင်း – အာရှနိုင်ငံများတွင် အင်ဆူလင် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်း (Insulin sensitivity) ကို ကောင်းမွန်စေရန်၊ HbA1c ပမာဏကို လျှော့ချရန်နှင့် ပန်ကရိယဆဲလ်များ ပျက်စီးမှုကို ကာကွယ်ရန် ဆီးချိုရောဂါ ကုသရာတွင် အကျယ်တဝင့် အသုံးပြုကြပါသည်။

ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ခြင်းနှင့် ပိုးမွှားများကို ကာကွယ်ခြင်း – A. hookeri မြစ်မှ ထုတ်ယူသော အဆီအနှစ်သည် ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသော ဆိုက်တိုကိုင်း (Cytokines) ဓာတ်များကို လျှော့ချပေးပြီး အောက်ဆီဒေးတစ် စထရက် (Oxidative stress) ကို လျှော့ချပေးပါသည်။ ထို့ပြင် Helicobacter pylori အပါအဝင် အခြားသော ပိုးမွှားများကို တိုက်ဖျက်နိုင်သည့် အစွမ်းသတ္တိလည်း ရှိပါသည်။

အဝလွန်ခြင်းကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု – လေ့လာမှုများအရ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း အဆီဆဲလ်များ ဖြစ်ပေါ်မှုကို ဟန့်တားပေးပြီး ဆဲလ်များတွင် အဆီစုပုံခြင်းကို လျှော့ချပေးသောကြောင့် ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းညှိခြင်းကို အထောက်အကူပြုနိုင်ပါသည်။

ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း – ရောဂါပိုးမွှားများကို တိုက်ဖျက်နိုင်ရန် T-cell များ၏ လုပ်ဆောင်ချက် အပါအဝင် ကိုယ်ခံအား တုံ့ပြန်မှုများကို အားကောင်းစေပါသည်။

အာဟာရတန်ဖိုး – A. hookeri တွင် အော်ဂဲနိုဆာလ်ဖာ ဒြပ်ပေါင်းများ (Allicin နှင့် Cycloalliin ကဲ့သို့သော)၊ ဆာပိုနင် (Saponins) နှင့် သတ္တုဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ခြင်းကြောင့် ကျန်းမာရေးကို များစွာ အထောက်အကူပြုပါသည်။

အဆိုပါ အကျိုးကျေးဇူးများကို အပင်၏ အမြစ် သို့မဟုတ် အရွက်မှ ထုတ်ယူထားသော အဆီအနှစ်များကို စားသုံးခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင်းရင်းဆေးပညာနှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် အထောက်အကူပြုသော အစားအစာများတွင် အသုံးများပါသည်။

(၃)

Chive roots ကြက်သွန်မြိတ် နှင့် ၎င်း၏ အမြစ်များသည် ကျန်းမာရေးအတွက် များစွာ အထောက်အကူပြုပြီး ကိုယ်ခံအားစနစ်၊ အရိုးကျန်းမာရေးနှင့် နှလုံးသွေးကြောစနစ်တို့ကို ကောင်းမွန်စေသည့် အာဟာရဓာတ်နှင့် အန္တီအောက်စီးဒင့်များ (Antioxidants) ကြွယ်ဝသော အစားအစာ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့တွင် ရောင်ရမ်းမှုကို တိုက်ဖျက်ပေးပြီး ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သည့် အယ်လီစင် (Allicin) နှင့် ကွက်စတင် (Quercetin) ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ ပါဝင်သည့်အပြင် အဆိပ်အတောက်များကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်သည့် အာနိသင်လည်း ရှိပါသည်။

ကြက်သွန်မြိတ်၏ အဓိက ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများ

ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း – ဗီတာမင် A နှင့် C တို့အပြင် ပိုးမွှားများကို တိုက်ဖျက်ပေးပြီး ကိုယ်ခံအား တုံ့ပြန်မှုကို အားကောင်းစေသည့် အယ်လီစင်ကဲ့သို့သော ဆာလ်ဖာဒြပ်ပေါင်းများ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ပါသည်။

အရိုးကျန်းမာရေးကို သန်မာစေခြင်း – အရိုးသိပ်သည်းဆကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် အရိုးပွရောဂါကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ဗီတာမင် K အပြည့်အဝ ပါဝင်ပါသည်။

နှလုံးသွေးကြောကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူပြုခြင်း – ကြက်သွန်မြိတ်တွင် ပါဝင်သော ဒြပ်ပေါင်းများသည် သွေးတွင်းရှိ "မကောင်းသော" ကိုလက်စထရော (LDL) ကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး သွေးကြောများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ကောင်းမွန်စေကာ သွေးဖိအားကို ထိန်းညှိပေးပါသည်။

အစာခြေစနစ်ကို ကောင်းမွန်စေခြင်း – အစာခြေစနစ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးပြီး အူလမ်းကြောင်းအတွက် ပိုးသတ်ဆေးအပျော့စားသဖွယ် လုပ်ဆောင်ပေးသောကြောင့် အစာခြေလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို သက်သာစေပါသည်။

ကင်ဆာကို တိုက်ဖျက်နိုင်စွမ်းရှိခြင်း – ဆာလ်ဖာဒြပ်ပေါင်းများနှင့် အန္တီအောက်စီးဒင့်များ (ကွက်စတင် အပါအဝင်) သည် ကင်ဆာဆဲလ်များ ကြီးထွားမှုကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် နှေးကွေးသွားစေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

မျက်စိကျန်းမာရေးကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း – မျက်စိအတွင်းရှိ အောက်ဆီဒေးတစ် စထရက် (Oxidative stress) ကို လျှော့ချပေးနိုင်သည့် ကာရိုတီးနွိုက် (Carotenoids) များ မြင့်မားစွာ ပါဝင်ပါသည်။

အာဟာရတန်ဖိုးများ

ကြက်သွန်မြိတ်သည် ကယ်လိုရီနည်းပါးသော်လည်း မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အောက်ပါအာဟာရဓာတ်များစွာ ပါဝင်ပါသည် -

ဗီတာမင် K – သွေးခဲစနစ်နှင့် အရိုးကျန်းမာရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါသည်။

ဗီတာမင် A – အမြင်အာရုံနှင့် ကိုယ်ခံအားအတွက် အရေးကြီးပါသည်။

ဗီတာမင် C – ကိုယ်ခံအားစနစ် လုပ်ဆောင်ချက်ကို အထောက်အကူပြုသော အန္တီအောက်စီးဒင့် တမျိုး ဖြစ်ပါသည်။

ပိုတက်စီယမ်နှင့် ကယ်လ်စီယမ် – နှလုံးနှင့် ကြွက်သားများ လုပ်ဆောင်ချက်အတွက် အရေးကြီးသော သတ္တုဓာတ်များ ဖြစ်ပါသည်။

ချက်ပြုတ်ခြင်းနှင့် အသုံးပြုပုံ

ယေဘုယျအားဖြင့် အစိမ်းရောင်ရှိသော အရွက်များကိုသာ အသုံးပြုလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်း၏ အမြစ်/ဥ ပိုင်းကိုလည်း စားသုံးနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် အယ်လီယမ် (Allium) မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သောကြောင့် ကြက်သွန်ဖြူကဲ့သို့ ပြင်းထန်သောအနံ့မျိုး မဟုတ်ဘဲ နူးညံ့သောအနံ့မျိုးပေးသဖြင့် အသုပ်များ၊ ဟင်းချိုများနှင့် အာလူးဟင်းလျာများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် ကြက်သွန်နီနှင့် မတည့်သူများအတွက်လည်း FODMAP နည်းပါးသော အစားအစာအဖြစ် ရွေးချယ်စားသုံးနိုင်ပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ