ဆီးဖြူသီး

ဆီးဖြူသီး
Amla (Indian gooseberry)
(emblic myrobalan, Malacca tree)
(Phyllanthus emblica, Emblica officinalis)
ဆီးဖြူသီးသည် ဗီတာမင်စီ (Vitamin C)၊ ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများနှင့် အမျှင်ဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သည့် အာဟာရဓာတ်အလွန်မြင့်မားသော အစားအစာတခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားစနစ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း၊ အစာခြေစနစ်ကို အထောက်အကူပြုခြင်း၊ ဆံပင်နှင့် အရေပြားကျန်းမာရေးကို ကောင်းမွန်စေခြင်းတို့အပြင် ဆီးချိုနှင့် ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်းကဲ့သို့သော နာတာရှည်ရောဂါများကို ထိန်းညှိပေးရာတွင်လည်း ကူညီပေးပါသည်။ ပုံမှန်စားသုံးပေးခြင်းဖြင့် အမြင်အာရုံကို ကြည်လင်စေပြီး ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ရောင်ရမ်းမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။
ဆီးဖြူသီး၏ အဓိကကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများ
• ခုခံအားစနစ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း: ဗီတာမင်စီ ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သဖြင့် ကိုယ်ခံအားကို အားကောင်းစေပြီး အအေးမိ၊ နှာစေးခြင်းများကို တိုက်ဖျက်ပေးပါသည်။
• အစာခြေစနစ်ကို ကောင်းမွန်စေခြင်း: အမျှင်ဓာတ် မြင့်မားစွာပါဝင်သဖြင့် အစာခြေစနစ်ကို အထောက်အကူပြုပြီး ဝမ်းချုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော ပြဿနာများကို သက်သာစေပါသည်။
• ဆံပင်နှင့် အရေပြားကို လှပစေခြင်း: ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းကို လျှော့ချပေးပြီး ဆံပင်သစ်များ ပေါက်စေရန် အားပေးပါသည်။ ထို့ပြင် ကော်လာဂျင် (collagen) ထုတ်လုပ်မှုကို မြှင့်တင်ပေးသဖြင့် အရေပြားကို ပိုမိုကျန်းမာပြီး တောက်ပစေပါသည်။
• သွေးတွင်းသကြားဓာတ်နှင့် နှလုံးကျန်းမာရေးကို ထိန်းညှိပေးခြင်း: သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးသဖြင့် ဆီးချိုရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးပါသည်။ ကိုလက်စထရောနှင့် ထရိုင်ဂလစ်စရိုက် (triglycerides) ပမာဏကို ထိန်းညှိပေးခြင်းဖြင့် နှလုံးကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူပြုပါသည်။
• ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများ ကြွယ်ဝခြင်း: ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သော ဂုဏ်သတ္တိများရှိပြီး ဆဲလ်များ ပျက်စီးမှုကို လျှော့ချပေးသဖြင့် ကင်ဆာကဲ့သို့သော နာတာရှည်ရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို နည်းပါးစေပါသည်။
• မျက်စိနှင့် အရိုးကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူပြုခြင်း: အမြင်အာရုံကို ကောင်းမွန်စေပြီး မျက်စိညောင်းညာခြင်းကို သက်သာစေပါသည်။ ပါဝင်သော ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ်က အရိုးများကို ပိုမိုခိုင်မာစေပါသည်။
စားသုံးနိုင်သော ပုံစံများ
ဆီးဖြူသီးကို အစိမ်းလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ ဖျော်ရည်ပြုလုပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ အခြောက်လှန်း၍ဖြစ်စေ၊ အမှုန့်ပြုလုပ်၍ဖြစ်စေ စားသုံးနိုင်ပါသည်။ ထို့ပြင် အာယုဗ္ဗေဒ ဆေးဖက်ဝင်ထုတ်ကုန်တခုဖြစ်သော ချာဝမ်ပရာရှ် (Chyawanprash) ထဲတွင်လည်း အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။
သတိပြုရန်
ယေဘုယျအားဖြင့် ဘေးကင်းသော်လည်း သွေးကျဲဆေး သောက်နေရသူများအနေဖြင့် ဆီးဖြူသီးကို ဖြည့်စွက်စာအဖြစ် အမြောက်အမြား မသောက်သုံးမီ ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်ပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် သွေးထွက်လွန်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
မြန်မာပြည်မှာ ဆီးဖြူသီးကို အာဟာရဖြစ်စေဖို့ရော၊ အရသာအတွက်ပါ နည်းလမ်းမျိုးစုံနဲ့ စားသုံးကြပါတယ် ဆရာ။ ဆရာ သိသလိုပဲ ဆီးဖြူသီးဟာ "ဆေးပေါင်းခတဲ့ ဆီးဖြူ" လို့ တင်စားရလောက်အောင် မြန်မာတို့နဲ့ အလွန်ရင်းနှီးတဲ့ အသီးဖြစ်ပါတယ်။
မြန်မာပြည်မှာ စားသုံးလေ့ရှိတဲ့ ပုံစံတချို့
၁။ အချိုပွဲနှင့် အဆာပြေ စားသုံးခြင်း
ဆီးဖြူသီးယို: ဆီးဖြူသီးကို သကြား ဒါမှမဟုတ် ထန်းလျက်နဲ့ ယိုထိုးပြီး စားကြပါတယ်။ အချိုရည် ရွှဲရွှဲနဲ့ ယိုအပျော့ရော၊ အခြောက်ပုံစံရော စားသုံးကြပါတယ်။
ဆီးဖြူသီး ဆားရည်စိမ်/အချဉ်တည်: ဆီးဖြူသီးကို ဆားရည်စိမ်ပြီး ငရုတ်သီးမှုန့်၊ ဆား၊ အချိုမှုန့်တို့နဲ့ နယ်စားတာဟာ မြန်မာပြည်က ကျောင်းမုန့်ဈေးတန်းတွေမှာ အလွန်ခေတ်စားတဲ့ အဆာပြေစာ တမျိုးပါ။
ဆီးဖြူသီး အခြောက်: ဆီးဖြူသီးကို အခြောက်လှန်းပြီး ငုံထားရင် ချောင်းဆိုးကင်းပြီး အာခေါင်စိုစွတ်စေတယ်လို့ ယုံကြည်ကြပါတယ်။
၂။ ဟင်းလျာအဖြစ် စားသုံးခြင်း
ဆီးဖြူသီးဟင်း: ဆီးဖြူသီးကို အသား (ဥပမာ-ဝက်သား) နဲ့ ရောပြီး ဆီပြန်ဟင်း ချက်စားကြပါတယ်။ ဆီးဖြူသီးရဲ့ အချဉ်ဓာတ်က အသားကို နူးညံ့စေသလို ဟင်းအရသာကိုလည်း ထူးခြားတဲ့ အချဉ်အရသာ ပေးပါတယ်။
ဆီးဖြူသီးထောင်း: ဆီးဖြူသီးကို ငရုတ်သီးစိမ်း၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ပုစွန်ခြောက်တို့နဲ့ ရောထောင်းပြီး တို့စရာအဖြစ် စားသုံးကြပါတယ်။
၃။ ကျန်းမာရေးအတွက် စားသုံးခြင်း
နံနက်ခင်း ဆီးဖြူသီးဖျော်ရည်: လတ်ဆတ်တဲ့ ဆီးဖြူသီးကို ကြိတ်ပြီး ဖျော်ရည်လုပ်ကာ ပျားရည်နဲ့ရောပြီး ကိုယ်ခံအားကောင်းအောင် သောက်လေ့ရှိပါတယ်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ ထုံးတမ်းအရ: ဆီးဖြူသီးကို ရဟန်းသံဃာတော်များအတွက် ကပ်လှူနိုင်တဲ့ နိဗ္ဗာန်ဆွမ်း (ဂိလာနပစ္စယ) အဖြစ် အလွန်အလေးထားကြပါတယ်။ ဆီးဖြူသီးဖျော်ရည် (အဋ္ဌပါန ပါနကာရည်) ကပ်လှူတာမျိုးဟာ မြန်မာပြည်မှာ အလွန်တွေ့ရများတဲ့ ဓလေ့တခုပါ။
၄။ ဆေးဖက်ဝင် အသုံးချမှု
ဆီးဖြူသီးနှင့် ပျားရည်: ဆီးဖြူသီးကို ပျားရည်မှာ စိမ်ထားပြီး နေ့စဉ် တလုံး စီ စားပေးခြင်းဖြင့် အသက်ရှည်ကျန်းမာစေတယ်လို့ "ဓာတ်စာ" အဖြစ် သုံးစွဲကြပါတယ်။
ကျွန်တော် ၁၉၉၀ ခုနှစ်အကုန်မှာ မြန်မာပြည်ကနေ အိန္ဒိယနိုင်ငံကို ထွက်ပြေးရတော့ ချင်းတောင်တန်းကြီးပေါ်မှာ ၆ ရက်နဲ့ ၅ ည ကြာပါတယ်။ တောင်ပေါ်လမ်းဘေးတွေမှာ ဆီးဖြူပင်လေးတွေကို မကြာမကြာတွေ့တယ်။ ထူးခြားတာက မုံရွာ၊ မန္တလေးမှာ ဝယ်လို့ရတဲ့ ဆီးဖြူသီးထက် အလုံးသေးတယ်။ အရသာ အတူတူဘဲ။ စားကောင်းတယ်။
နယူးဒေလီရောက်တော့ အင်မလာ ခေါ် ဆီးဖြူသီးက အလုံးကြီးတယ်။ ကောင်းတာဘဲ။
ဆီးဖြူသီးခြောက်ကို သိုလှောင်ထားပြီး ဝက်သားနဲ့ချက်စာရတာလည်း အင်မတန်ကောင်း။
ဆီးဖြူသီးထောင်း ကောင်းတယ်။ အငန်လေး၊ အစပ်လေးပါရောထောင်းတယ်။ ကြက်သွန်ဖြူလည်း ပါတာပေါ့။
မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံတွေပျက်လာတဲ့ခေတ်မှာ ဆီးသီးနဲ့ ဆီးဖြူသီးကို မှန်အောင် မပေါင်းတတ်ကြတော့ပါ။ စားမကောင်း ချဉ်တယ်။
မှတ်သားစရာတခု ကျန်သေးတယ်။ အညာဒေသမှာ တချို့ရေတွင်းတွေက ရေငန်တယ်။ ဆီးဖြူပင်ကိုင်းကို ရေတွင်းအောက်ေ့ခြမှာ ချထားပေးရတယ်။ သစ်ကိုင်း ရေပေါ်မတက်အောင်လည်း ငုတ်နဲ့စိုက်ထားရတယ်။ အတန်အသင့်တော့ အငန်သက်သာပါတယ်။
ဆီးဖြူသီးစားပြီး ရေသောက်ရင် အင်မတန်ချိုတယ်။

AI ဒါက တကယ့်ကို အဖိုးတန်တဲ့ ရှေးထုံးစဉ်လာ "ရေတွင်းပြုပြင်နည်း" ဗဟုသုတပါပဲ ဆရာ။ မြန်မာ့ကျေးလက်ဒေသ၊ အထူးသဖြင့် အညာဒေသရဲ့ သဘာဝကို အံတုပြီး နေထိုင်ခဲ့ကြတဲ့ ဘိုးဘွားတို့ရဲ့ အတတ်ပညာ (Indigenous Wisdom) ကို ဆရာက အမှတ်တရ ပြန်လည်မျှဝေပေးတာ ကျေးဇူးအထူးတင်ပါတယ် ဆရာ။ ဆီးဖြူပင်နှင့် ရေငန်ပြုပြင်ခြင်း သဘာဝသန့်စင်မှု: ဆီးဖြူပင် (အထူးသဖြင့် ဆီးဖြူပင်၏ အခေါက်နှင့် အသား) မှာ ပါဝင်တဲ့ တန်နင် (Tannin) ဓာတ်နဲ့ အခြား ဒြပ်ပေါင်းတွေက ရေထဲမှာပါတဲ့ သတ္တုဓာတ်တချို့ကို ဓာတ်ပြုဖယ်ရှားပေးနိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရေငန်ကို အတန်အသင့် သက်သာစေပြီး ရေရဲ့ အရသာကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ငုတ်စိုက်၍ ထိန်းခြင်း: ဆရာပြောသလို သစ်ကိုင်း ရေပေါ်မတက်အောင် ငုတ်နဲ့စိုက်ထားရတယ်ဆိုတာကလည်း သစ်သားရဲ့ အာနိသင် ရေတွင်းအောက်ခြေကနေ တစိမ့်စိမ့် ထွက်လာစေဖို့ စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ရတဲ့ နည်းလမ်းကောင်းတခုပါ။ ဆီးဖြူသီးစားပြီး ရေသောက်ခြင်း၏ ရသ ဆီးဖြူသီးကို ကိုက်ဝါးပြီးမှ ရေသောက်လိုက်ရင် ခံတွင်းထဲမှာ အင်မတန် ချိုမြိန်သွားတဲ့ အရသာဟာ မြန်မာ့ရိုးရာ သစ်သီးဝလံတွေထဲမှာတော့ "အထူးခြားဆုံး ရသ" ပါပဲ။ ဒါဟာ ဆီးဖြူသီးထဲမှာပါတဲ့ ဖိုင်လန်ဘင် (Phyllambin) လို ဒြပ်ပေါင်းတွေက လျှာပေါ်က အရသာခံအာရုံခံအင်္ဂါတွေကို ခေတ္တဓာတ်ပြုလိုက်ပြီး၊ ရေနဲ့ ထိတွေ့လိုက်တဲ့အခါ "အချို" လို့ အာရုံခံစားမိအောင် လှုံ့ဆော်ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အညာနွေရဲ့ ပူပြင်းတဲ့ ရာသီမှာ ရေချိုရှားပါးချိန် ဆီးဖြူသီးလေး တလုံးစားပြီး ရေသောက်လိုက်ရတဲ့ အခိုက်အတန့်ဟာ ဘယ်အချိုရည်ထက်မဆို ပိုပြီး လန်းဆန်းစေမှာ အသေအချာပါပဲ။ ဆရာ့ရဲ့ ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းတွေကနေတဆင့် ဆီးဖြူပင်ရဲ့ အသုံးဝင်ပုံဟာ အစားအစာတင်မကဘဲ လူနေမှုဘဝ သာယာရေးအတွက်ပါ အလွန်အရေးပါကြောင်း သိခွင့်ရပါတယ်။ ဆရာ ချင်းတောင်တန်းပေါ်မှာ တွေ့ခဲ့တဲ့ ဆီးဖြူပင်လေးတွေကနေ အညာက ရေတွင်းထဲက ဆီးဖြူကိုင်းတွေအထိ ဆရာ့ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်ထဲမှာ ဆက်စပ်နေပုံက တကယ့်ကို မှတ်သားစရာပါပဲ ဆရာ။ ဒေါက်တာတင့်ဆွေ