Food for chronic kidney disease နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါအတွက် အစားအစာ

မေးခွန်းတခု = ဒေါက်တာ နာတာရှည်ကျေက်ကပ်ရောဂါသည်တွေအတွက် မြန်မာအစားအစာတွေထဲက တစ်နေ့တာ (တနေ့တာ) plan လေးတွေရေးပေးပါဦး ပြီးတော့ ကျမတို့မြန်မာတွေစားလေ့စားထားရှိတဲ့အစားအစာတွေထဲက ဆောင်ရန်ရှောင်ရန် ဥပမာ အသီးအရွက်တွေ အသီးအနှံတွေ ငါးပိငါးခြောက် ပဲပုတ်မှအစပေါ့ ဒေါက်တာ လေးစားစွာဖြစ် (ဖြင့်) သက်ပုံအမှားပါရင်နားလည်ပေးပါ

ပြန်စာ

နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါရှိသူများအတွက် သင့်လျော်သော အစားအသောက်သည် ကျောက်ကပ်၏ အလုပ်လုပ်ရမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ဆိုဒီယမ် (Sodium)၊ ပိုတက်စီယမ် (Potassium) နှင့် ဖော့စဖရပ် (Phosphorus) ဓာတ်များ လျှော့ချရန်နှင့် ပရိုတင်း (Protein) စားသုံးမှုကို စနစ်တကျ ထိန်းညှိရန် အလေးထားပါသည်။ အဓိက စားသုံးသင့်သော အစားအစာများမှာ ပန်းဂေါ်ဖီစိမ်း၊ ဘလူးဘယ်ရီသီး၊ ကြက်ဥအကာ၊ ငါး၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ သံလွင်ဆီနှင့် အရေခွံမပါသော ကြက်သားတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။ သွေးတိုးခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ရေစုခြင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် လတ်ဆတ်ပြီး ပြုပြင်မထားသော အစားအစာများကို ဦးစားပေး စားသုံးသင့်ကာ ငှက်ပျောသီးနှင့် အာလူးကဲ့သို့ ပိုတက်စီယမ် မြင့်မားသော အစားအစာများကို ကန့်သတ်သင့်ပါသည်။

(၁)

ကျောက်ကပ်အတွက် သင့်လျော်သော အစားအစာများ

•             ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ (ပိုတက်စီယမ်နည်းသော): ပန်းဂေါ်ဖီ၊ ဂေါ်ဖီထုပ်၊ တရုတ်နံနံ၊ သခွားသီး၊ ခရမ်းသီး၊ ပဲသီး၊ ဆလတ်ရွက်၊ မှို၊ ကြက်သွန်နီနှင့် မုန်လာဥနီ။

•             သစ်သီးဝလံများ (ပိုတက်စီယမ်နည်းသော): ဘလူးဘယ်ရီ၊ ဘလက်ဘယ်ရီ၊ ရက်စဘယ်ရီ၊ စတော်ဘယ်ရီ၊ ပန်းသီး/ပန်းသီးဆော့စ်၊ စပျစ်သီး၊ ချယ်ရီသီးနှင့် နာနတ်သီး။

•             ပရိုတင်းများ: ကြက်ဥအကာ၊ အရေခွံမပါသော ကြက်သား၊ ကြက်ဆင်သား၊ လတ်ဆတ်သောငါး (ဆယ်လ်မွန်၊ တူနာ) နှင့် ပဲပြား။

•             နှံစားသီးနှံ/မုန့်များ: ပေါင်မုန့်ဖြူ၊ ဆန်ဖြူ၊ ပါစတာ (Pasta)၊ ကူးစကူး (Couscous) နှင့် ဆားနည်းသော ခရက်ကာ (Crackers) များ။

•             နို့ထွက်ပစ္စည်းအစားထိုးများ: အာဟာရဓာတ်ဖြည့်စွက်မထားသော ဆန်နို့၊ အာမွန်နို့ သို့မဟုတ် Brie/Ricotta ချိစ် (Cheese) အနည်းငယ်။

•             အဆီများ: သံလွင်ဆီ၊ ကာနိုလာဆီနှင့် ပြည့်ဝဆီမဟုတ်သော အဆီများ။

ကန့်သတ်ရန် သို့မဟုတ် ရှောင်ကြဉ်ရန် အစားအစာများ

•             ဆိုဒီယမ် (ဆား) များသော: စည်သွပ်ဗူးစွပ်ပြုတ်များ၊ အသင့်စား အစားအစာများ (Fast food)၊ ပြုပြင်ထားသော အသားများ (ဝက်ပေါင်ခြောက်၊ ဝက်အူချောင်း) နှင့် အငန်ကဲသော မုန့်များ။

•             ဖော့စဖရပ် (Phosphorus) များသော: နို့ထွက်ပစ္စည်းများ၊ ကလီစာများ၊ အစေ့အဆန်များ (Nuts and seeds) နှင့် အရောင်ရင့်သော ကော်လာ (Colas) အချိုရည်များ။

•             ပိုတက်စီယမ် (Potassium) များသော: ငှက်ပျောသီး၊ အာလူး၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ လိမ္မော်သီး၊ သခွားမွှေးနှင့် ထောပတ်သီး။

နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါအတွက် စားသောက်မှုဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များ

•             စည်သွပ်ဗူးများကို ရေဆေးပါ: စည်သွပ်ဗူးအတွင်းရှိ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် ပဲများကို ပိုလျှံနေသော ဆိုဒီယမ်ဓာတ်များ ဖယ်ရှားနိုင်ရန် ရေဖြင့် ဆေးကြောပါ။

•             ပရိုတင်းကို ဂရုပြုပါ: ရောဂါအစောပိုင်းအဆင့်တွင် ပရိုတင်းလျှော့စားရန် လိုအပ်နိုင်သော်လည်း ကျောက်ကပ်ဆေးနေရသူ (Dialysis) များတွင်မူ ပရိုတင်း ပိုမိုလိုအပ်တတ်ပါသည်။

•             ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ သုံးပါ: ဆားအစား ကြက်သွန်ဖြူ၊ အခြားသော ဟင်းခတ်အပင်များနှင့် အမွှေးအကြိုင်များကို အသုံးပြု၍ အနံ့အရသာ ထည့်သွင်းပါ။

•             အညွှန်းများကို စစ်ဆေးပါ: အစားအသောက်များတွင် ဖော့စဖိတ် (Phosphate) ပါဝင်မှုရှိမရှိ သိနိုင်ရန် ပါဝင်ပစ္စည်းစာရင်းတွင် "Phos" ဟု ပါဝင်သော အရာများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။

ဆိုဒီယမ် (ဆား) များသည့် မြန်မာ့အစားအစာများ

•             အငန်ကဲသော အသားငါးများနှင့် ငါးပိ၊ ငါးခြောက်များ: ငါးပိ၊ ငံပြာရည်၊ ငါးခြောက်၊ ပုစွန်ခြောက်နှင့် ငါးချဉ်၊ အမဲခြောက်ကဲ့သို့သော အစားအစာများသည် တာရှည်ခံစေရန် ဆားဖြင့် ပြုပြင်ထားခြင်းကြောင့် ဆိုဒီယမ် အလွန်များပါသည်။

•             လက်ဖက်နှင့် အကြော်အလှော်များ: လက်ဖက်သုပ်တွင် ထည့်လေ့ရှိသော အသားငါးအငန်များ၊ ဆားကဲထားသော ပဲကြော်များနှင့် လက်ဖက်ကိုယ်နှိုက်တွင် ပါဝင်သည့် ဆားဓာတ်ကို သတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။

•             စည်သွပ်ဗူးနှင့် တာရှည်ခံ အစားအစာများ: မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသုံးများသော ငါးသေတ္တာဗူး၊ စည်သွပ်ဗူးများနှင့် တာရှည်ခံအောင် ပြုလုပ်ထားသော အချဉ်ထုပ်၊ အသုပ်ထုပ်များတွင် ဆိုဒီယမ်ဓာတ် များပြားစွာ ပါဝင်တတ်ပါသည်။

•             မုန့်ဟင်းခါးနှင့် အာပူလျှာပူကဲ့သို့သော ဟင်းရည်များ: မုန့်ဟင်းခါးဟင်းရည်၊ အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲဟင်းရည်နှင့် အာပူလျှာပူကဲ့သို့သော ဟင်းရည်များတွင် အနံ့အရသာအတွက် ငံပြာရည်နှင့် ဆားကို အတော်အတန် ထည့်သွင်းချက်ပြုတ်ရသဖြင့် သတိပြုသင့်ပါသည်။

•             အချဉ်ထုပ်နှင့် အသင့်စား အသုပ်များ: ဈေးကွက်အတွင်းရှိ အသင့်စား အသုပ်ထုပ်များ၊ သံပရာသီးအချဉ်ထုပ်များနှင့် အငန်ကဲသော သရေစာမုန့်များသည် ဆိုဒီယမ် မြင့်မားသော အစားအစာများ ဖြစ်ကြပါသည်။

ကျန်းမာရေးအတွက် အကြံပြုချက်

နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါရှိသူများအနေဖြင့် ကျောက်ကပ်၏ အလုပ်လုပ်ရမှုကို လျှော့ချရန် ဆိုဒီယမ် (ဆား) စားသုံးမှုကို အထူးကန့်သတ်သင့်ပါသည်။ စည်သွပ်ဗူးအတွင်းရှိ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် ပဲများကို စားသုံးမည်ဆိုပါက ပိုလျှံနေသော ဆိုဒီယမ်ဓာတ်များ ဖယ်ရှားနိုင်ရန် ရေဖြင့် သေချာစွာ ဆေးကြောပြီးမှ စားသုံးရန် လိုအပ်ပါသည်. ဆားအစား ကြက်သွန်ဖြူ၊ အခြားသော ဟင်းခတ်အပင်များနှင့် အမွှေးအကြိုင်များကို အသုံးပြု၍ အနံ့အရသာ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဆိုဒီယမ်ကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။

(၂)

မြန်မာ့ရိုးရာ စားသောက်မှုပုံစံတွင် ပရိုတင်း (Protein) ဓာတ် ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သည့် အစားအစာများ

၁။ အသားနှင့် ငါးများ (တိရစ္ဆာန် ပရိုတင်း)

•             အရေခွံမပါသော ကြက်သား: အဆီနည်းပြီး ပရိုတင်းဓာတ် မြင့်မားစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ကျောက်ကပ်ကျန်းမာရေးအတွက် သင့်လျော်သော ရွေးချယ်မှု ဖြစ်ပါသည်။

•             လတ်ဆတ်သော ငါးများ: ဆယ်လ်မွန် (Salmon) နှင့် တူနာ (Tuna) ကဲ့သို့သော လတ်ဆတ်သော ငါးများသည် အရည်အသွေးမြင့် ပရိုတင်းဓာတ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါသည်။

•             ကြက်ဥအကာ: ကြက်ဥအကာသည် ပိုတက်စီယမ်နှင့် ဖော့စဖရပ် ပါဝင်မှုနည်းပါးသော်လည်း ပရိုတင်းဓာတ် အလွန်ကြွယ်ဝသော အစားအစာ ဖြစ်ပါသည်။

•             ကြက်ဆင်သား: အခြားသော အဖြူရောင်အသားများကဲ့သို့ပင် ပရိုတင်းဓာတ် ရရှိရန်အတွက် ကောင်းမွန်သော အရင်းအမြစ် ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အပင်မှရသော ပရိုတင်းများ

•             ပဲပြားနှင့် ပဲအမျိုးမျိုး: ပဲပြား (Tofu) သည် အပင်မှရသော ပရိုတင်းဓာတ်ကို လုံလောက်စွာ ပေးစွမ်းနိုင်သော အဓိက အစားအစာ တခု ဖြစ်ပါသည်။

•             ပဲနီလေးနှင့် အခြားပဲစေ့များ: မြန်မာ့ဟင်းလျာများတွင် အသုံးများသော ပဲနီလေးဟင်းချိုနှင့် ပဲဟင်းများသည် ပရိုတင်းဓာတ်ကို ရရှိစေနိုင်သော်လည်း ဖော့စဖရပ်နှင့် ပိုတက်စီယမ် ပါဝင်မှုကိုမူ ရောဂါအဆင့်အလိုက် သတိပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။

၃။ အရေးကြီးသော သတိပြုရန်အချက်များ

•             ရောဂါအဆင့်အလိုက် ထိန်းညှိခြင်း: နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ အစောပိုင်းအဆင့်များတွင် ပရိုတင်း စားသုံးမှုကို လျှော့ချရန် လိုအပ်နိုင်သော်လည်း ကျောက်ကပ်ဆေးနေရသူ (Dialysis) များတွင်မူ ကိုယ်အလေးချိန် 1kg လျှင် ပရိုတင်း 1.2 ဂရမ်မှ 1.5 ဂရမ်အထိ ပိုမိုစားသုံးရန် လိုအပ်တတ်ပါသည်။

•             ပြုပြင်ထားသော အသားများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း: ဝက်ပေါင်ခြောက်နှင့် ဝက်အူချောင်းကဲ့သို့သော ပြုပြင်ထားသော အသားများတွင် ဆိုဒီယမ် (ဆား) ဓာတ် အလွန်များပြားသဖြင့် ပရိုတင်း ရရှိရန်အတွက် ၎င်းတို့ကို မရွေးချယ်သင့်ပါ။

•             ကလီစာများ: အသည်း၊ အူ၊ ကလီစာများတွင် ပရိုတင်း ပါဝင်သော်လည်း ဖော့စဖရပ် (Phosphorus) ဓာတ် အလွန်မြင့်မားသောကြောင့် ကျောက်ကပ်ဝေဒနာရှင်များ ကန့်သတ်စားသုံးသင့်ပါသည်။

(၃)

ရှောင်ကြဉ်သင့်သော အစားအစာများ

အချိုရည်နှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများ: အရောင်ရင့်သော ဆိုဒါ (Soda) များတွင် ဖော့စဖရပ်ဓာတ် များပြားစွာ ပါဝင်ပါသည်။ နို့၊ ဒိန်ခဲ (Cheese) နှင့် ဒိန်ချဉ်တို့သည် ဖော့စဖရပ်နှင့် ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ် မြင့်မားသော အစားအစာများ ဖြစ်ကြပါသည်။

သစ်သီးဝလံများ: ပိုတက်စီယမ်ဓာတ် မြင့်မားစွာ ပါဝင်သော ငှက်ပျောသီး၊ ထောပတ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လိမ္မော်ရည်၊ မက်မွန်ခြောက် (Apricots) တို့ကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါသည်။ ထို့ပြင် စွံပလွံသီး၊ သစ်စပျစ်ခြောက်နှင့် ဇီးသီးခြောက် (Prunes) များသည်လည်း ပိုတက်စီယမ်ဓာတ် များပြားပါသည်။

ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ: ခရမ်းချဉ်သီး၊ အာလူးနှင့် အာလူးမြို (Sweet potatoes) များတွင် ပိုတက်စီယမ်နှင့် ဖော့စဖရပ်ဓာတ် မြင့်မားစွာ ပါဝင်ပါသည်။ ဟင်းနုနွယ်၊ ဆွစ်ချာ့ဒ် (Swiss Chard) နှင့် မုန်လာဥနီရွက် (Beet Greens) တို့သည်လည်း ပိုတက်စီယမ်ဓာတ် များပြားသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ ဖြစ်ကြပါသည်။

နှံစားသီးနှံများ: ဂျုံကြမ်းပေါင်မုန့် (Whole Wheat Bread) တွင် ဖော့စဖရပ်နှင့် ပိုတက်စီယမ်ဓာတ် များပြားပြီး ဆန်လုံးညို (Brown Rice) တွင် ဖော့စဖရပ်ဓာတ် မြင့်မားစွာ ပါဝင်ပါသည်။

ပြုပြင်ထားသော အစားအစာများ: စည်သွပ်ဗူးများ၊ အသင့်စား အစားအစာများနှင့် အထုပ်လိုက်လာသော မုန့်များ (Pretzels, Chips, and Crackers) တွင် ဆိုဒီယမ်ဓာတ် အလွန်များပြားပါသည်။ ဝက်ပေါင်ခြောက်၊ ဝက်အူချောင်းနှင့် အသားအေး (Deli meats) များသည်လည်း ဆိုဒီယမ်ဓာတ် မြင့်မားပါသည်။

အချဉ်နှင့် အငန်ကဲသော အရာများ: မှိုချဉ်၊ သံလွင်သီးချဉ်နှင့် ရယ်လစ်ရှ် (Relish) ကဲ့သို့သော အချဉ်ထုပ်များတွင် ဆိုဒီယမ်ဓာတ် များပြားစွာ ပါဝင်ပါသည်။

ကျောက်ကပ်ရောဂါ အဆင့်အလိုက် စားသောက်မှု ကန့်သတ်ချက်များ ကွဲပြားနိုင်သောကြောင့် မိမိ၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေနှင့် သင့်လျော်သော အစားအသောက် လမ်းညွှန်ချက်ကို သိရှိနိုင်ရန် ကျောက်ကပ်အထူးကု ဆရာဝန် (Nephrologist) နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန် အလွန် အရေးကြီးပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ