ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ် (Hantavirus)

အဓိကအားဖြင့် ပိုးကူးစက်ခံထားရသော တောကြွက်များ၏ ဆီး၊ မစင် သို့မဟုတ် တံထွေးတို့နှင့် ထိတွေ့ခြင်းမှတဆင့် လူသို့ ကူးစက်တတ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် လေဝင်လေထွက်မကောင်းသော ပိတ်လှောင်ထားသည့် နေရာများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ ခြောက်သွေ့နေသော ကြွက်အညစ်အကြေးများကို လှုပ်ခါမိသောအခါ ဗိုင်းရပ်စ်သည် လေထဲသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး ရှူမိရာမှတဆင့် ကူးစက်ခြင်း ဖြစ်စေပါသည်။ လူအချင်းချင်း ကူးစက်ခြင်းမှာ အလွန်ရှားပါးသော်လည်း Andes ဗိုင်းရပ်စ်မျိုးစိတ်တွင်မူ ကူးစက်နိုင်ခြေ ရှိပါသည်။

အဓိက ကူးစက်နိုင်သည့် နည်းလမ်းများ

လေထဲမှတဆင့် ကူးစက်ခြင်း (Aerosolization): ကြွက်အညစ်အကြေးများဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသော ဖုန်မှုန့်များကို ရှူမိခြင်း (ဥပမာ- သန့်ရှင်းရေးလုပ်ခြင်း၊ တံမြက်စည်းလှည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဖုန်စုပ်စက်ဖြင့် စုပ်ယူခြင်းများ ပြုလုပ်စဉ်)။

တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်း (Direct Contact): ညစ်ညမ်းနေသော မျက်နှာပြင်များကို ကိုင်တွယ်ပြီးနောက် ပါးစပ် သို့မဟုတ် နှာခေါင်းကို ပြန်လည်ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ကြွက်ကိုက်ခံရခြင်း။

စားသုံးမိခြင်း (Ingestion): ကြွက်များကြောင့် ညစ်ညမ်းသွားသော အစားအစာများကို စားသုံးမိခြင်း။

လူအချင်းချင်း ကူးစက်ခြင်း (Person-to-Person): တောင်အမေရိကရှိ Andes ဗိုင်းရပ်စ်မျိုးစိတ်တွင်သာ တွေ့ရှိရပြီး၊ ပိုးကူးစက်ခံထားရသူနှင့် နီးကပ်စွာ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိတွေ့သူများတွင် ကူးစက်နိုင်ပါသည်။

ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားသော လုပ်ဆောင်ချက်များ

အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပိတ်ထားသော ကျီများ၊ ဂိုဒေါင်များ၊ တဲများ သို့မဟုတ် နေအိမ်များကို ဖွင့်လှစ်ခြင်း သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ခြင်း။

ကြွက်များ အမြောက်အမြားရှိသည့် နေရာများတွင် စခန်းချခြင်း၊ တောလမ်းလျှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခြင်း။

ကြိုတင်ကာကွယ်ရန် အကြံပြုချက်များ

ခြောက်သွေ့နေသော ကြွက်မစင်များကို တံမြက်စည်းလှည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဖုန်စုပ်စက်ဖြင့် စုပ်ယူခြင်း မပြုပါနှင့်၊ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းက ဗိုင်းရပ်စ်ကို လေထဲသို့ ပျံ့နှံ့စေပါသည်။

ပိုးသတ်ဆေး အသုံးပြုပါ: သေဆုံးနေသော ကြွက်များနှင့် ကြွက်မစင်များကို ရေ ၁ ဂါလံတွင် ကလိုရင်း (Bleach) ၁.၅ ခွက် ရောစပ်ထားသော ဖျော်ရည် သို့မဟုတ် အိမ်သုံးပိုးသတ်ဆေးဖြင့် စိုရွှဲသွားသည်အထိ ဖျန်းပေးပါ။

လက်အိတ် ဝတ်ဆင်ပါ: ကြွက်မစင်များကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်စဉ် ရာဘာ သို့မဟုတ် ပလတ်စတ လက်အိတ်များကို ဝတ်ဆင်ပါ၊ သန့်ရှင်းရေးလုပ်ပြီးနောက် လက်ကို စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောပါ။

လေဝင်လေထွက်ကောင်းအောင် ပြုလုပ်ပါ: သန့်ရှင်းရေး မလုပ်မီ ပိတ်လှောင်ထားသော နေရာများကို လေဝင်လေထွက် ရရှိအောင် အရင်လုပ်ပါ။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်သည် ဖျားခြင်း၊ ကြွက်သားများ နာကျင်ခြင်းနှင့် ရုတ်တရက် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပျက်စီးခြင်းတို့ ဖြစ်စေတတ်သည့် Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS) ကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် ရောဂါများကို ဖြစ်ပွားစေပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပိုးနှင့်ထိတွေ့ပြီး ၁ ပတ်မှ ၈ ပတ်အတွင်း ပေါ်လာတတ်ပါသည်။

စင်ကာပူနိုင်ငံသား (၂) ဦးသည် အပျော်စီးသင်္ဘောပေါ်မှ နေအိမ်သို့ ပြန်ရောက်လာပြီးနောက် အာရှတိုက်အတွင်း ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ် (Hantavirus) ကူးစက်ပြန့်နှံ့နိုင်ခြေမှာ အလွန်နည်းပါးကြောင်း ကျန်းမာရေးပညာရှင်များက ဆိုပါသည်။ ယင်းအပျော်စီးသင်္ဘောနှင့် ဆက်စပ်၍ လက်ရှိအချိန်အထိ ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရသူ (၈) ဦးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် (၃) ဦး သေဆုံးသွားကြောင်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က ထုတ်ပြန်ထားပါသည်။

အဆိုပါ ကူးစက်မှုများကြောင့် ဒေသတွင်း ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း အာရှတိုက်အတွက် စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေမျိုး မဟုတ်ကြောင်း ပညာရှင်များက အတည်ပြုထားပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ