အခန်းအပူချိန်အပေါ် နှစ်သက်မှု ကွဲပြားစေသည့် အကြောင်းရင်းများ

(၁)

အခန်းအပူချိန်အပေါ် နှစ်သက်မှုမှာ လူတဦးချင်းစီ၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များဖြစ်သော အစာခြေစနစ် (Metabolism)၊ ခန္ဓာကိုယ်ထုထည်၊ ကျားမ ကွဲပြားမှုနှင့် အဆီဓာတ် ပျံ့နှံ့တည်ရှိမှုတို့အပေါ် မူတည်ပါသည်။ ကြွက်သားထုထည် ပိုမိုများပြားသူများ သို့မဟုတ် အစာခြေစနစ် ပိုမိုမြန်ဆန်သူများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ အပူဓာတ် ပိုမိုထွက်ရှိသဖြင့် အေးမြသော အပူချိန်ကို ပိုမိုနှစ်သက်လေ့ ရှိကြပါသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် သေးသွယ်သူများ သို့မဟုတ် အစာခြေစနစ် နှေးကွေးသူများသည် အအေးဒဏ်ကို ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ခံစားရတတ်ပါသည်။

အပူချိန် နှစ်သက်မှုအပေါ် လွှမ်းမိုးသည့် အဓိက အချက်များ -

အစာခြေစနစ်နှုန်းနှင့် ကြွက်သား - ကြွက်သားများသည် အပူဓာတ်ကို ထုတ်ပေးပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကြွက်သားထုထည် ပိုမိုများပြားသူများ သို့မဟုတ် အစာခြေစနစ် ပိုမိုကောင်းမွန်သူများ (အထူးသဖြင့် အမျိုးသားများ) သည် ကိုယ်အပူချိန် ပိုမိုမြင့်မားသဖြင့် အေးသောအခန်းကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြပါသည်။

ခန္ဓာကိုယ် ဖွဲ့စည်းပုံ - အရေပြားအောက်ရှိ အဆီဓာတ်သည် ကိုယ်တွင်းအပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းရန် အကာအကွယ် ပေးပါသည်။ သို့သော် အဆီဓာတ် နည်းပါးသူများသည် ကိုယ်အပူချိန်ကို ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ဆုံးရှုံးစေသဖြင့် ချမ်းအေးမှုကို ပိုမိုခံစားရလေ့ ရှိပါသည်။

ကျားမ ကွဲပြားမှု - ပျမ်းမျှအားဖြင့် အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အစာခြေစနစ်နှုန်း ပိုမိုနှေးကွေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထုထည် ပိုမိုသေးငယ်သဖြင့် တူညီသော အပူချိန်တွင်ပင် ပိုမိုချမ်းအေးသည်ဟု ခံစားရတတ်ပါသည်။

အသက်အရွယ် - အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အစာခြေစနစ်မှာ နှေးကွေးလာသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်မှ လုံလောက်သော အပူဓာတ် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာပါသည်။ ထို့ကြောင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် ပိုမိုနွေးထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ကို နှစ်သက်လာကြပါသည်။

သွေးလည်ပတ်မှုနှင့် ကျန်းမာရေး - သွေးလည်ပတ်မှု မကောင်းခြင်းကြောင့် လက်ဖျားခြေဖျားများ အေးစက်နေတတ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဟော်မုန်း အပြောင်းအလဲများနှင့် သိုင်းရွိုက် (Thyroid) ကျန်းမာရေး အခြေအနေများသည်လည်း အပူချိန် ခံစားသိရှိမှုအပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်ပါသည်။

ခန္ဓာကိုယ် မျက်နှာပြင် ဧရိယာ - အရပ်ရှည်ပြီး ပိန်သွယ်သူများသည် ကိုယ်အပူချိန် စွန့်ထုတ်နိုင်သည့် ခန္ဓာကိုယ် မျက်နှာပြင် ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သဖြင့် အအေးဒဏ်ကို ပိုမိုခံစားရနိုင်ပါသည်။

အေးသောဒေသတွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းလာသည့် ကလေးများ (သို့မဟုတ်) လူများက အေးမြသော ရာသီဥတုကို ပိုမိုနှစ်သက်ရခြင်း (သို့မဟုတ်) ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိခြင်း၏ နောက်ကွယ်တွင် ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiology) နှင့် အလေ့အထ (Acclimatization) ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများစွာ ရှိပါသည်။

၁။ အညိုရောင် အဆီဓာတ် (Brown Fat) ပိုမိုများပြားခြင်း

ကလေးငယ်များ၊ အထူးသဖြင့် အေးသောဒေသတွင် မွေးဖွားသူများတွင် Brown Adipose Tissue (BAT) ဟုခေါ်သော အညိုရောင် အဆီဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပါရှိတတ်ပါသည်။ ဤအဆီဓာတ်သည် သာမန် အဖြူရောင် အဆီဓာတ်နှင့် မတူဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း အပူဓာတ် ထုတ်လုပ်ပေးရန်အတွက် အထူး ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အေးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အမြဲရှိနေခြင်းက ဤအဆီဓာတ်ကို ပိုမို တက်ကြွစေသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အအေးဒဏ်ကို ပိုမို ခံနိုင်ရည် ရှိကြပါသည်။

၂။ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ အသားကျမှု (Acclimatization)

လူ့ခန္ဓာကိုယ်သည် မိမိနေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင် အပူချိန်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း ရှိပါသည်။ အေးသောဒေသတွင် ကြီးပြင်းရသူများ၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် အောက်ပါအတိုင်း ပြောင်းလဲလာတတ်ပါသည် -

Metabolism မြင့်မားခြင်း - ကိုယ်တွင်း အပူဓာတ် ထွက်ရှိရန်အတွက် အစာခြေဖျက်မှုနှုန်း (Metabolic Rate) ကို မြှင့်တင်ထားလေ့ ရှိသည်။

သွေးကြောများ တုံ့ပြန်မှု - အအေးဒဏ် ခံရသည့်အခါ အရေပြားအနီးရှိ သွေးကြောများ ကျုံ့သွားခြင်း (Vasoconstriction) နှင့် ပြန်လည် ပွင့်လာခြင်းတို့တွင် ပိုမို ထိရောက်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်သဖြင့် ခြေဖျားလက်ဖျားများ အေးစက်သွားခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်စွမ်း ပိုရှိကြပါသည်။

၃။ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု (Genetics)

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အေးသောဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့သည့် လူမျိုးစုများ (ဥပမာ - အက်စကီးမိုးလူမျိုးများ သို့မဟုတ် ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသရှိ လူမျိုးများ) တွင် အအေးဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေသည့် မျိုးရိုးဗီဇ (Genes) များ ပါရှိလာတတ်ပါသည်။ ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် တည်ဆောက်ပုံမှာ အပူဓာတ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ပိုမို တောင့်တင်း၍ ခြေလက်တိုတောင်းသော ပုံစံမျိုး ရှိတတ်ကြပါသည်။

၄။ ငယ်စဉ်ကတည်းက ကျင့်သားရရှိမှု (Early Exposure)

ကလေးဘဝတွင် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ထိတွေ့မှုက ဦးနှောက်အတွင်းရှိ အပူချိန် ထိန်းညှိသည့်အပိုင်း (Hypothalamus) ကို ပုံဖော်ပေးပါသည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက အေးသော ရာသီဥတုတွင် ကစားခြင်း၊ အပြင်ထွက်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရသူများသည် အအေးဒဏ်ကို "စိန်ခေါ်မှု" ဟု မမှတ်ယူဘဲ "သာမန်အခြေအနေ" ဟုသာ မှတ်သားထားသဖြင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရလည်း အေးမြမှုကို ပိုမို နှစ်သက်လာတတ်ကြပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ရလျှင် ၎င်းမှာ "သဘာဝက ပေးထားသည့် အကာအကွယ်" နှင့် "ပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့် ဖြစ်လာသည့် ကျင့်သားရမှု" နှစ်ခုပေါင်းခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။

(၂)

မြန်မာပြည်လို အပူပိုင်းဒေသကနေ ယူအက်စ်အေလိုတိုင်းပြည်မှာ လာရောက်နေထိုင်သူတွေကနေ ယူအက်စ်အေမှာ မွေးဖွားကြီးပြင်းတဲ့ကလေးတွေက သူတို့မိဘတွေနဲ့ မတူကြဘဲ အေးတာကိုကြိုက်နှစ်သက်ကြတာ တွေ့ပါတယ်။

ဇီဝဗေဒ (Biology) နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် (Environment) ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ အညိုရောင် အဆီဓာတ် (Brown Fat) ၏ အခန်းကဏ္ဍ

ကျွန်တော်တို့ အစောပိုင်းက ဆွေးနွေးခဲ့သည့် Brown Fat သည် ဤနေရာတွင် အဓိက ကျပါသည်။ ကလေးငယ်များသည် အရွယ်ရောက်ပြီးသူများထက် ဤအဆီဓာတ် ပိုမိုများပြားစွာ ပါရှိပြီး၊ အေးသောဒေသတွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းရခြင်းက ထိုအဆီဓာတ်ကို ပိုမို တက်ကြွစေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် မိဘများထက် အပူဓာတ်ကို ပိုမို ထိရောက်စွာ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိကြပါသည်။

၂။ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှု (Physiological Programming)

ကလေးငယ်တဦး၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ထိတွေ့ရသော အပူချိန်အပေါ် မူတည်၍ ၎င်း၏ အပူချိန်ထိန်းညှိမှုစနစ် (Thermoregulation) ကို ပုံဖော်ပါသည်။

မိဘများ - မြန်မာပြည်ကဲ့သို့ အပူပိုင်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့သဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်သည် အပူဒဏ်ကို စွန့်ထုတ်ရန် ပိုမို ကျင့်သားရနေပြီး၊ အအေးဒဏ်ကို "ရန်သူ" ဟု သတ်မှတ်ကာ တုံ့ပြန်တတ်ပါသည်။

ကလေးများ - ငယ်စဉ်ကတည်းက အေးသောလေထု၊ နှင်းများနှင့် ထိတွေ့ရသဖြင့် ဦးနှောက်ရှိ အပူချိန်ထိန်းဗဟို (Hypothalamus) က အေးမြမှုကို "သာမန်အခြေအနေ" ဟု သတ်မှတ်ကာ အသားကျသွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

၃။ အစာခြေစနစ်နှင့် လှုပ်ရှားမှု (Metabolism & Activity)

ကလေးများနှင့် လူငယ်များသည် လူကြီးများထက် အစာခြေဖျက်မှုနှုန်း (Metabolism) ပိုမို မြန်ဆန်ကြပါသည်။ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံကဲ့သို့ အေးသောဒေသတွင် နေထိုင်သော ကလေးငယ်များသည် ကိုယ်တွင်းအပူချိန် ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ကယ်လိုရီကို ပိုမို လောင်ကျွမ်းစေသဖြင့် ၎င်းတို့မှာ အမြဲတစေ နွေးထွေးနေတတ်ပါသည်။

၄။ အာဟာရနှင့် နေထိုင်မှုပုံစံ

အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကြီးပြင်းသော ကလေးများသည် ပရိုတင်း (Protein) နှင့် ကယ်လိုရီ ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို စားသုံးကြသဖြင့် ကြွက်သားထုထည် ဖွံ့ဖြိုးမှုမှာ မိဘများ ငယ်စဉ်ကထက် ပိုမို ကောင်းမွန်တတ်ပါသည်။ ကြွက်သားများက အပူဓာတ်ကို ထုတ်ပေးသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အအေးဒဏ်ကို ပိုမို ခံနိုင်ရည် ရှိကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ရလျှင် မိဘများနှင့် ကလေးများအကြား ဤကဲ့သို့ ကွဲပြားရခြင်းမှာ "ကိုယ်တိုင် ထိတွေ့မှု (Direct Exposure)" ကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ မိဘများမှာ ဧည့်သည်ကဲ့သို့ အအေးဒဏ်ကို ခံစားရသော်လည်း၊ ကလေးများမှာမူ ထိုဒေသ၏ "သားရဲ" များကဲ့သို့ပင် အအေးဒဏ်ကို အသားကျနေပြီ ဖြစ်ပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ