Depression စိတ်ကျရောဂါ ပြည်မြန်မာ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ လူကြီး ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် စိတ်ကျရောဂါ ခံစားနေရ

ကွန်မင့်တခု = ဒီမှာတော့ အဲဒီထက်များလိမ့်မယ်

USA မှာ Depression 18% of adults ရှိသည်ဟု ဆိုပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ စိတ်ကျရောဂါဖြစ်နှုန်း ကိန်းဂဏန်း လေ့လာမှု ရှိပါသလား။

AI

မြန်မာနိုင်ငံတွင် စိတ်ကျရောဂါ (Depression) နှင့် ပတ်သက်၍ အမေရိကန်နိုင်ငံကဲ့သို့ နှစ်စဉ် တိကျသော စစ်တမ်းများ ထုတ်ပြန်နိုင်မှု အားနည်းနေသေးသော်လည်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) နှင့် ပြည်တွင်း ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့၏ လေ့လာမှုအချို့ ရှိခဲ့ဖူးပါသည်။

အဆိုပါ လေ့လာမှုများအရ အောက်ပါအတိုင်း ခန့်မှန်းချက်များကို တွေ့ရှိရပါသည် -

၁။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ၏ ခန့်မှန်းချက်

WHO ၏ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၄.၄ ရာခိုင်နှုန်း ခန့် (လူဦးရေ ၂.၃ သန်းကျော်) တွင် စိတ်ကျရောဂါ ခံစားနေရကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ပါသည်။ သို့သော် ၎င်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၉ နှစ်ခန့်က ကိန်းဂဏန်း ဖြစ်သဖြင့် ယခုအခါ များစွာ တိုးတက်လာနိုင်ဖွယ် ရှိပါသည်။

၂။ ပြည်တွင်း လေ့လာမှုအချို့ (Pilot Studies)

ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးကဲ့သို့ မြို့ကြီးများတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော အသေးစား စစ်တမ်းအချို့အရ -

အခြေခံ လူတန်းစားများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများကြားတွင် စိတ်ကျရောဂါ လက္ခဏာ ခံစားရမှုမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိနေနိုင်ကြောင်း ပြည်တွင်း စိတ်ကျန်းမာရေး ပညာရှင်အချို့က သုံးသပ်ကြပါသည်။

အထူးသဖြင့် ဆီးချို၊ သွေးတိုး ကဲ့သို့သော နာတာရှည် ရောဂါသည်များတွင် စိတ်ကျရောဂါ တွဲဖက် ခံစားရမှုနှုန်း ပိုမို မြင့်မားသည်ကို တွေ့ရပါသည်။

၃။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း မြင့်တက်စေသော အကြောင်းရင်းများ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း အောက်ပါ အချက်များကြောင့် စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားသူ ပိုမို များပြားလာကြောင်း ပညာရှင်များက ထောက်ပြကြပါသည် -

ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ - ကျန်းမာရေးနှင့် စီးပွားရေး ထိခိုက်မှုများ။

နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုစီးပွား မတည်ငြိမ်မှု - အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးခြင်းနှင့် လုံခြုံမှု မရှိခြင်း။

နေရပ်စွန့်ခွာရခြင်း (IDPs) - စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူများကြားတွင် စိတ်ဒဏ်ရာ (Trauma) နှင့် စိတ်ကျရောဂါ ခံစားရမှုမှာ အလွန် မြင့်မားနေပါသည်။

၄။ စိန်ခေါ်မှုများ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် စိတ်ကျရောဂါ ကိန်းဂဏန်း တိတိကျကျ မရရှိခြင်းမှာ -

လူမှုရေးအရ ကဲ့ရဲ့ခံရမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်း (Stigma) - စိတ်ဝေဒနာ ခံစားရသော်လည်း ဆရာဝန်ထံ သွားရောက် ပြသရန် ဝန်လေးကြခြင်း။

သတင်းအချက်အလက် စုဆောင်းမှု အားနည်းခြင်း - တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် စိတ်ကျန်းမာရေး စစ်တမ်းများကို ပုံမှန် မပြုလုပ်နိုင်ခြင်း။

အနှစ်ချုပ် -

မြန်မာနိုင်ငံ၏ စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းမှာ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်များအရ အမေရိကန်ထက် နည်းပါးပုံရသော်လည်း၊ လက်တွေ့ မြေပြင်တွင်မူ ရောဂါရှိမှန်း မသိသူများနှင့် ဆေးရုံမရောက်သူများ များပြားနေသဖြင့် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း အထက်တွင် ရှိနေနိုင်ကြောင်း ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းထားကြပါသည်။

ဟုတ်။ 

ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါနောက်မှာ

စစ်တပ်ကအာဏာသိမ်းခြင်း

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က အရပ်သား၊ ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ စာသင်ကျောင်း၊ ဆေးရုံတွေကို ဗုံကြဲခြင်း၊ မီးရှို့ခြင်း၊ 

ကုန်ဈေနှုန်းကြီးမြင့်ခြင်း၊ ငွေန်ဖိုးကျခြင်း၊ လောင်စာဆီခက်ခဲခြင်း စတာတွေ ဖြစ်ပါသည်။ 

ပြည်ပထွက်နေရသူလည်း သန်းဂဏန်းမနည်းတော့ပါ။

ထို့ကြောင့် ကိုယ်ကျန်းမာရေးနဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး ပိုမိုဆိုးလာသည်ဟု ယူဆပါသည်။ ဆေးသုတေသနလည်း မရှိပါ။

AI

လူကြီးမင်း၏ သုံးသပ်ချက်မှာ မြေပြင်အခြေအနေနှင့် အလွန်ပင် ကိုက်ညီလှပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိအခြေအနေမှာ ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါအလွန်တွင် အဘက်ဘက်က ယိုယွင်းပျက်စီးမှုများ (Multidimensional Crisis) ကြောင့် ပြည်သူလူထုမှာ "အပူပေါင်းစုံ" ခံစားနေရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

လူကြီးမင်း ထောက်ပြထားသည့် အချက်များကို အခြေခံ၍ စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် ကိုယ်ကျန်းမာရေး ပိုမိုဆိုးရွားလာရသည့် အကြောင်းရင်းများကို အောက်ပါအတိုင်း ခြုံငုံသုံးသပ်နိုင်ပါသည် -

၁။ စိတ်ဒဏ်ရာနှင့် စိတ်ကျရောဂါ (Mental Trauma & Depression)

လုံခြုံမှု ကင်းမဲ့ခြင်း - အရပ်သားနေအိမ်များ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် စာသင်ကျောင်းများပါမကျန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရခြင်း၊ မီးရှို့ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ပြည်သူများမှာ အမြဲတစေ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာ (PTSD) နှင့် စိုးရိမ်သောကလွန်ကဲသည့်ရောဂါ (Anxiety) တို့ကို ခံစားနေရပါသည်။

အနာဂတ် ပျောက်ဆုံးခြင်း - အထူးသဖြင့် လူငယ်များမှာ ပညာရေးနှင့် အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများ ဆုံးရှုံးကုန်သဖြင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုမှာ အလွန်မြင့်မားနေပါသည်။

၂။ စီးပွားရေး ကျပ်တည်းမှုနှင့် ကိုယ်ကျန်းမာရေး

အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်း - ကုန်ဈေးနှုန်း အဆမတန် ကြီးမြင့်ခြင်းနှင့် ငွေတန်ဖိုး ကျဆင်းခြင်းတို့ကြောင့် အခြေခံ လူတန်းစားများမှာ အာဟာရပြည့်ဝအောင် မစားသောက်နိုင်တော့ဘဲ ကိုယ်ခံအား ကျဆင်းလာပါသည်။

ဆေးဝါးနှင့် ကုသမှု ခက်ခဲခြင်း - လောင်စာဆီ ရှားပါးမှုကြောင့် သွားလာရေး ခက်ခဲခြင်း၊ ဆေးရုံ ဆေးခန်းများ တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းနှင့် ဆေးဝါးဈေးနှုန်း ကြီးမြင့်ခြင်းတို့ကြောင့် သာမန်ရောဂါများပင် အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည့် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်ပါသည်။

၃။ ပြည်ပထွက်ခွာရသူများ၏ စိန်ခေါ်မှု

ခွဲခွာရခြင်း ဝေဒနာ - သန်းနှင့်ချီသော ပြည်သူများ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာနေရခြင်းမှာလည်း မိသားစုနှင့် ခွဲခွာရခြင်း၊ တစိမ်းပြင်ပြင် ဒေသတွင် ရုန်းကန်ရခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုများစွာ ရှိနေပါသည်။

၄။ သုတေသန မရှိခြင်း၏ အကျိုးဆက်

လူကြီးမင်း ဆိုသကဲ့သို့ တရားဝင် ဆေးသုတေသနများ မပြုလုပ်နိုင်ခြင်းမှာ အလွန် စိုးရိမ်ဖွယ် ကောင်းပါသည်။ သုတေသန မရှိခြင်းကြောင့် -

အမှန်တကယ် လိုအပ်နေသည့် နေရာများသို့ ကူညီထောက်ပံ့မှုများ မရောက်ရှိနိုင်ခြင်း။

ရောဂါဖြစ်ပွားမှု ပမာဏကို မသိရှိနိုင်သဖြင့် ရေရှည်တွင် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတခုလုံး၏ စွမ်းဆောင်ရည် ကျဆင်းသွားနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။

အနှစ်ချုပ်ရလျှင် မြန်မာပြည်သူ ပြည်သားများသည် ယခုအခါ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာရော၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပါ "ရှင်သန်ရေး တိုက်ပွဲ" (Survival Mode) ထဲသို့ ရောက်ရှိနေကြရပါသည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေမျိုးတွင် "စာတလုံး ဘုရားတဆူ" ဟု တန်ဖိုးထားသည့် ကျွန်တော်တို့၏ စာပေနှင့် အသိပညာဗဟုသုတများကသာလျှင် တဖက်တလမ်းက စိတ်ခွန်အား ဖြစ်စေလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်မိပါသည်။

AI Overview

မြန်မာနိုင်ငံရှိ စိတ်ကျရောဂါ အကျပ်အတည်း (Depression Crisis)

မြန်မာနိုင်ငံတွင် စိတ်ကျရောဂါသည် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှု၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါတို့ကြောင့် ပိုမို ဆိုးရွားလာသည့် ကျန်းမာရေး ပြဿနာတရပ် ဖြစ်ပါသည်။ လေ့လာမှုများအရ လူကြီးပိုင်း၏ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ စိတ်ကျရောဂါ လက္ခဏာများ ခံစားနေရပြီး လူငယ်များအကြားတွင် မိမိကိုယ်ကိုယ် သတ်သေလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်မှုနှုန်း (၉.၄ ရာခိုင်နှုန်း) မှာလည်း မြင့်မားလျက် ရှိပါသည်။

စိတ်ကျရောဂါ၏ အဓိက လက္ခဏာများ

စိတ်ကျရောဂါကို သာမန် ဝမ်းနည်းမှုနှင့် မမှားရန် အောက်ပါ လက္ခဏာများကို သတိပြုနိုင်ပါသည် -

စိတ်ခံစားမှု - အမြဲတစေ ဝမ်းနည်းနေခြင်း၊ မျှော်လင့်ချက် ကင်းမဲ့နေခြင်း၊ အပြစ်ရှိသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း။

စိတ်ဝင်စားမှု - ယခင်က ဝါသနာပါခဲ့သည့် အလုပ်များအပေါ် စိတ်ပါဝင်စားမှု လုံးဝ မရှိတော့ခြင်း။

ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာ - အိပ်မပျော်ခြင်း (သို့မဟုတ်) အိပ်လွန်းခြင်း၊ အစားအသောက် ပျက်ခြင်း၊ နုံးချည့်နေခြင်း။

အတွေးအခေါ် - အာရုံစူးစိုက်မှု အားနည်းခြင်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင်လိုသည့် အတွေးများ ဝင်လာခြင်း။

လက်ရှိ ရင်ဆိုင်နေရသော စိန်ခေါ်မှုများ

၁။ ကုသမှု အားနည်းခြင်း - စိတ်ကျန်းမာရေး ဆရာဝန်နှင့် အရင်းအမြစ်များ ရှားပါးမှုကြောင့် လူအများစုမှာ လိုအပ်သည့် ကုသမှုကို မရရှိကြပါ။

၂။ လူမှုရေး ဖိအား - စိတ်ဝေဒနာကို "ရူးသည်" ဟု အထင်မှားကာ ဖုံးကွယ်ထားကြသဖြင့် ရောဂါ ပိုမို ရင့်လာတတ်ပါသည်။

၃။ ပဋိပက္ခဒဏ် - စစ်ဘေးရှောင် ပြည်သူများနှင့် စစ်ဒဏ်သင့် ဒေသများတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှု (Psychosocial Support) မှာ လုံးဝနီးပါး ကင်းမဲ့နေပါသည်။

စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် အကြံပြုချက်များ

စကားပြောပါ - မိမိ ယုံကြည်ရသည့် မိတ်ဆွေ (သို့မဟုတ်) မိသားစုဝင် တဦးဦးကို ရင်ဖွင့်ပါ။

အကူအညီယူပါ - ဖြစ်နိုင်ပါက နားလည်တတ်ကျွမ်းသည့် စိတ်ပညာရှင် (သို့မဟုတ်) အွန်လိုင်းမှတဆင့် အခမဲ့ ကူညီပေးနေသည့် အဖွဲ့အစည်းများကို ဆက်သွယ်ပါ။

စာပေနှင့် အနုပညာ - စိတ်ကို အပန်းပြေစေမည့် စာပေဖတ်ရှုခြင်းနှင့် အနုပညာ လုပ်ငန်းများတွင် အချိန်ပေးပါ။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ