သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension)

ဆရာ ကျွန်မအသက် ၃၄ နှစ်ပါ ကလေးနှစ်ယောက် အမေပါ။ အရင်ရက်က နေမကောင်းလို့ ဆေးခန်းပြတာ သွေးတိုးနေတယ်တဲ့ ဆရာဝန်ကပြောပါတယ်။ သွေးပေါင်က 160/110 ဖြစ်နေလို့ ဆေးခန်းကဆေးသုံးခွက်စာနဲ့ ဆေးနှစ်လုံးထိုးပေးလိုက်ပါတယ်။ နောက်နှစ်ရက်ပြတော့လဲ 150/90 ဖြစ်နေလို့သွေးကျဆေး တလသောက်ဖို့ပြောပါတယ် သိချင်တာက ဆေးက အမြဲတသက်လုံးသောက်ရတော့မှာလားဆရာ။ သောက်ခိုင်းတဲ့ဆေးက Losartan Potassium-25mg ပြီးတော့ အဲဆေးက ကျောက်ကပ်နဲ့နှလုံးကိုအကာကွယ်ပေးလားဆရာ သိချင်ပါတယ်။ သွေးတိုးကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှာကြောက်လို့ပါ။ သွေးတိုးကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးတဲ့လူတွေအမြဲတွေ့နေရလို့ပါ။ဖြေပေးပါအုံးဆရာ။ ဆရာတို့ မိသားစုလဲကျန်းမာပါစေ။ ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ် ဆရာ။

(၁)

သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension) ကို ကုသရာတွင် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော နေထိုင်မှုပုံစံ အလေ့အထများနှင့် လိုအပ်ပါက ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့် ဆေးဝါးများကို တွဲဖက်အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ သွေးဖိအားကို ပုံမှန်အားဖြင့် 130/80 mmHg အောက်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

အောက်ပါအလေ့အထများကို လိုက်နာခြင်းဖြင့် သွေးတိုးနှုန်းကို သိသိသာသာ ကျဆင်းစေနိုင်ပြီး မည်သည့်ကုသမှုစီမံချက်အတွက်မဆို အခြေခံအကျဆုံး ဖြစ်ပါသည် -

စားသောက်မှုပုံစံ ပြင်ဆင်ခြင်း: DASH စားသောက်မှုပုံစံ (သစ်သီးဝလံများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့် ကောက်နှံတခုလုံးပါဝင်သော အစားအစာများ) ကို လိုက်နာပါ။ ဆိုဒီယမ် (ဆား) စားသုံးမှုကို တရက်လျှင် ၂,၃၀၀ မီလီဂရမ်အောက် (အကောင်းဆုံးမှာ ၁,၅၀၀ မီလီဂရမ်အောက်) သို့ ကန့်သတ်ပါ။

ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း: တပတ်လျှင် အနည်းဆုံး မိနစ် ၁၅၀ ခန့် အလယ်အလတ်ပြင်းအားရှိသော အေရိုးဗစ်လေ့ကျင့်ခန်း (ဥပမာ - သွက်သွက်လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း) ပြုလုပ်ရန် ရည်မှန်းပါ။

ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းညှိခြင်း: မိမိကိုယ်အလေးချိန်၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မျှ လျော့ကျသွားရုံဖြင့် သွေးဖိအားကို သိသိသာသာ ကျဆင်းစေနိုင်ပါသည်။

အရက်သေစာ ကန့်သတ်ခြင်း။

ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် စိတ်ဖိစီးမှု ထိန်းချုပ်ခြင်း။ 

စိတ်ဖိစီးမှုလျှော့ချရေး နည်းလမ်းများကို ကျင့်သုံးပါ။

အသုံးများသော ဆေးဝါးများ

များသောအားဖြင့် ဆေးနှစ်မျိုး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးထက်ပို၍ တွဲဖက်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ အသုံးများသော ဆေးအမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

ACE Inhibitors: သွေးကြောများကို ကျဉ်းစေသော ဟော်မုန်းဓာတ်ထွက်ရှိမှုကို တားဆီးပေးခြင်းဖြင့် သွေးကြောများကို ပွင့်စေ/လျော့ပါးစေသည်။

ARBs (Angiotensin II Receptor Blockers): သွေးကြောကျဉ်းစေသည့် ဓာတုပစ္စည်းများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပိတ်ဆို့ပေးခြင်းဖြင့် သွေးကြောများကို ပွင့်နေစေရန် ကူညီပေးသည်။

Calcium Channel Blockers: ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ်များ နှလုံးနှင့် သွေးကြောကြွက်သားများထဲသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားဆီးပေးပြီး ၎င်းတို့ကို လျော့ပါးသက်သာစေသည်။

Diuretics: "ဆီးဆေး" ဟုလည်း လူသိများပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ပိုလျှံနေသော ဆိုဒီယမ်နှင့် ရေဓာတ်များကို ဖယ်ရှားပေးကာ သွေးထဲတွင် အရည်ပမာဏကို လျှော့ချပေးသည်။

Beta-Blockers: နှလုံးခုန်နှုန်းကို နှေးစေပြီး ညှစ်အားကို လျော့နည်းစေသည်။

(၂)

လိုဆာတန် (Losartan) ဆေး = angiotensin II receptor blocker (ARB)

အထူးသဖြင့် ဆီးချိုကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း (Diabetic nephropathy) တိုးပွားလာမှုကို နှေးကွေးစေခြင်းဖြင့် ကျောက်ကပ်ကို ကာကွယ်ရန် ညွှန်ကြားရသော ဆေးဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် သွေးကြောများကို ကျယ်စေပြီး ကျောက်ကပ်စစ်ထုတ်ဥမင်အတွင်းရှိ ဖိအား (Intraglomerular pressure) ကို လျှော့ချပေးသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းသည် ရံဖန်ရံခါတွင် ကျောက်ကပ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ပိုတက်စီယမ်ဓာတ် ပမာဏကိုလည်း မြင့်တက်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်များသည် ဤဆေးကို သောက်သုံးနေစဉ်အတွင်း ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် အီလက်ထရိုလိုက် (Electrolyte) ပမာဏတို့ကို ပုံမှန် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးလေ့ ရှိကြသည်။

အဓိက ကျောက်ကပ်ဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များ

ဆီးချိုကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း (Diabetic Nephropathy): လိုဆာတန်ဆေးကို အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါနှင့် သွေးတိုးရောဂါ ရှိသောလူနာများတွင် ကျောက်ကပ်ဝေဒနာများကို ကုသရန် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ၎င်းသည် ဆီးထဲတွင် ပရိုတင်းပါဝင်မှု (Proteinuria) ကို လျော့နည်းစေပြီး ကျောက်ကပ်အတွင်းရှိ အလွန်သေးငယ်သော သွေးကြောလေးများအပေါ် သက်ရောက်နေသည့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို လျှော့ချပေးခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်သည်။

သွေးဖိအားကို ထိန်းချုပ်ခြင်း: သွေးတိုးရောဂါသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကျောက်ကပ်အတွင်းရှိ သွေးကြောများကို ပျက်စီးစေနိုင်ပြီး လိုဆာတန်ဆေးသည် သွေးကြောများကို လျော့ပါးကျယ်ပြန့်စေခြင်းဖြင့် ဤပျက်စီးမှုကို ကာကွယ်ပေးသည်။

ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများနှင့် ကြိုတင်သတိပြုရန်အချက်များ

ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်အပေါ် သက်ရောက်မှု: လိုဆာတန်ဆေးသည် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်ကို ကာကွယ်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ရှားရှားပါးပါး အခြေအနေများတွင် သို့မဟုတ် အချို့သော ဝေဒနာ (ဥပမာ - ပြင်းထန်သော ကျောက်ကပ်သွေးလွှတ်ကြောကျဉ်းရောဂါ - Severe renal artery stenosis) ရှိသည့် လူနာများတွင် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်ကို အမှန်တကယ် ကျဆင်းစေနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် ကျောက်ကပ်အလုပ်မလုပ်တော့ခြင်း (Acute renal failure) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

ပိုတက်စီယမ်ဓာတ် မြင့်တက်ခြင်း (Hyperkalemia): လိုဆာတန်ဆေးသည် ကျောက်ကပ်မှ ပိုတက်စီယမ်ဓာတ်ကို စွန့်ထုတ်ရန် ကူညီပေးသည့် အယ်လ်ဒိုစတီရုန်း (Aldosterone) ဟော်မုန်းကို အနှောင့်အယှက် ပေးနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် သွေးထဲတွင် ပိုတက်စီယမ်ဓာတ်များ အဆမတန် စုစည်းလာစေနိုင်ပြီး နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း (Cardiac arrhythmias) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း: လူနာ၏ ကျောက်ကပ်စစ်ထုတ်နိုင်စွမ်းနှုန်း (eGFR) နှင့် သွေးရည်ကြည် ပိုတက်စီယမ်ပမာဏ (Serum potassium levels) တို့ကို ခြေရာခံနိုင်ရန်အတွက် ပုံမှန် သွေးစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် အလေ့အထရှိသောကြောင့် အကြံပြုထားပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ