ဉာဏ်ကောင်းသော မိဘမှ မွေးဖွားလာသည့် ကလေးများသည် ဉာဏ်ကောင်းနိုင်ပါသလား

(၁)

ဉာဏ်ကောင်းသော ဖခင်တဦး၏ ကလေးများသည် ဆက်လက်၍ ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သူများ ဖြစ်လာနိုင်သည်မှာ သေချာပါသည်။ အကြောင်းမှာ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးနှင့် စွမ်းဆောင်ရည် ဆိုသည်မှာ မျိုးရိုးလိုက်သော ပင်ကိုယ်ဗီဇဆိုင်ရာ လက္ခဏာများနှင့် အားပေးကူညီမှုရှိသော မိသားစု ပတ်ဝန်းကျင်တို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်မှုမှ အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး မည်သို့ လက်ဆင့်ကမ်း လက်ခံရရှိသနည်း

- မိသားစု မျိုးရိုးဗီဇ (Genes): ကလေးများသည် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ဒီအဲန်အေ (DNA) ကို ဆက်ခံရရှိကြသည်။ ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သော မိဘတဦးသည် ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းနှင့် သင်ယူနိုင်စွမ်း ကြံ့ခိုင်စေသည့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကို ကလေးထံသို့ မကြာခဏ လက်ဆင့်ကမ်းပေးတတ်သည်။

- မျှဝေသင်ယူခြင်း အလေ့အထ: ဉာဏ်ကောင်းသော မိဘများသည် စာအုပ်စာပေ စုံလင်ခြင်း၊ ကောင်းမွန်သော စကားဝိုင်းများ ရှိခြင်းနှင့် စိစစ်စုံစမ်းလိုစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည့် အိမ်ထောင်စု ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးပေးလေ့ရှိသည်။ ဤအချက်က ကလေးများ၏ ကိုယ်ပိုင်အသိဉာဏ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ကူညီပေးသည်။

အခြားသော အရေးပါသည့် အချက်များ

- မိဘနှစ်ပါးစလုံး၏ ပါဝင်မှု: ကလေးတဦး၏ ပင်ကိုယ်လက္ခဏာများသည် မိဘတဦးတည်းထံမှ မဟုတ်ဘဲ မိခင်ရော ဖခင်ပါ နှစ်ဦးစလုံးထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

- ကျောင်းနှင့် ဘဝအတွေ့အကြုံ: ကောင်းမွန်သော ကျောင်းများ၊ ကျန်းမာရေးနှင့် နေ့စဉ် လေ့ကျင့်အားထုတ်မှုတို့သည် ကလေးတဦး၏ ပုန်းကွယ်နေသော စွမ်းရည်များကို အပြည့်အဝ ထုတ်သုံးနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။

ဇီဝဗီဇနှင့် ပြုစုပျိုးထောင်မှု (Nature vs. Nurture)

ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးဆိုသည်မှာ မျိုးရိုးဗီဇ (Nature) နှင့် မိသားစု အလေ့အထဆိုင်ရာ ပြုစုပျိုးထောင်မှု (Nurture) တို့၏ တက်ကြွလှုပ်ရှားသော ပေါင်းစပ်မှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ တွက်ချက်မှုအရ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး ကွဲပြားခြားနားမှု၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ မျိုးရိုးဗီဇကြောင့် ဖြစ်ပြီး ကျန် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါသည်။

မျိုးရိုးဗီဇ၏ အခန်းကဏ္ဍ

- ဗီဇများစွာ ပေါင်းစပ်ပါဝင်မှု (Polygenic Trait): ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးသည် တခုတည်းသော "ဉာဏ်ကောင်းဗီဇ" ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ပါ။ ထောင်ပေါင်းများစွာသော ဒီအဲန်အေ (DNA) မူကွဲများ စုစည်းလုပ်ဆောင်မှုဖြင့် ဦးနှောက်တည်ဆောက်ပုံကို ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

- ဦးနှောက်၏ ပုံစံပြမြေပုံ: ဗီဇများသည် ဦးနှောက်က သတင်းအချက်အလက်များကို မည်မျှ မြန်ဆန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဆိုသည့် အချက်ပေါ်၌ လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ ထို့ပြင် မှတ်ဉာဏ်ပမာဏ ဆံ့နိုင်စွမ်းနှင့် ဟာသီအာကာသ ဆိုင်ရာ အသိအမြင် (spatial awareness) တို့ကိုလည်း အကျိုးသက်ရောက်စေသည်။

- မိခင်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု: ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဗီဇအချို့သည် အက်ခ်စ် ခရိုမိုဆုန်း (X chromosome) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မိခင်များသည် သမီးများထံသို့ အက်ခ်စ် ခရိုမိုဆုန်း နှစ်ခုနှင့် သားများထံသို့ တခု လက်ဆင့်ကမ်းပေးသဖြင့် မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇသည် အလွန်အမင်း လွှမ်းမိုးမှု ရှိလှသည်။

- ဖခင်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု: အဖေများသည် ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှု၊ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး (Emotional Intelligence) နှင့် အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာ သီးခြားလုပ်ဆောင်မှု လမ်းကြောင်းများပေါ်၌ လွှမ်းမိုးသည့် အရေးကြီးသော ဗီဇများကို လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။

မိသားစု အလေ့အထများ၏ အခန်းကဏ္ဍ

- အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာ ဖြည့်ဆည်းပေးမှု: စတင်လမ်းလျှောက်စ ကလေးငယ်များကို စကား ခပ်စိပ်စိပ် ပြောပေးခြင်းသည် ဝေါဟာရ ကြွယ်ဝမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ စာအုပ်များ အတူတကွ ဖတ်ရှုခြင်းက အစောပိုင်း ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းများကို ခိုင်မာစေသည်။

- ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်း: ဉာဏ်စမ်းကစားနည်းများ၊ ဂိမ်းများနှင့် မေးခွန်းမေးမြန်းခြင်းများကို အားပေးသည့် မိဘများသည် ကလေးများအား ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်သော တွေးခေါ်မှုစနစ်ကို လေ့ကျင့်ပေးရာ ရောက်သည်။

- တိုးတက်လိုသော စိတ်ဓာတ် (Growth Mindset): ပင်ကိုယ်ပါရမီထက် ကြိုးစားအားထုတ်မှုကို ပိုမိုချီးကျူးသည့် မိသားစုများသည် ခက်ခဲသော စိန်ခေါ်မှုများကို ရဲဝံ့စွာ ရင်ဆိုင်ရဲသည့် ကလေးများကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးနိုင်ကြသည်။

- စိတ်ဖိစီးမှု ထိန်းချုပ်ခြင်း: တည်ငြိမ်ပြီး ခန့်မှန်းရလွယ်ကူသည့် အိမ်ထောင်စု ပတ်ဝန်းကျင်သည် ကလေး၏ ဦးနှောက်ကို ရုန်းကန်ရှင်သန်ရေးထက် စာပေသင်ယူရေး၌ ပိုမိုအာရုံစိုက်နိုင်စေသည်။

- အာဟာရနှင့် အိပ်စက်ခြင်း: မှန်မှန်အိပ်စက်သည့် အလေ့အထနှင့် မျှတသော အာဟာရစာသောက်ဖွယ်ရာများသည် အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်းနှင့် မှတ်ဉာဏ်ခိုင်မြေ့မှုကို တိုက်ရိုက် အထောက်အကူပြုသည်။

မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အပြန်အလှန် အကျိုးပြုမှု (The Genetic-Environment Loop)

မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အလေ့အထများသည် အစဉ်မပြတ် အပြန်အလှန် သက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ မျိုးရိုးဗီဇအရ စိစစ်လိုစိတ်ရှိသော ကလေးတဦးသည် မေးခွန်းများစွာ ပိုမိုမေးမြန်းလိမ့်မည်။ ဉာဏ်ကောင်းသော မိဘတဦးသည် ဤသည်ကို သတိပြုမိပြီး စာအုပ်များ ပိုမိုဝယ်ယူပေးမည်ဖြစ်ရာ ကလေး၏ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးကို ပိုမိုလျှင်မြန်စေမည့် အပြန်အလှန် အကျိုးပြုမှုဖြစ်စဉ်တခုကို ဖန်တီးပေးပါလိမ့်မည်။

(၂)

အဘိုးအဘွားများသည် ၎င်းတို့ လက်ဆင့်ကမ်းပေးလိုက်သည့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သင်္ကေတများမှတဆင့် လည်းကောင်း၊ မိသားစုအတွင်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်သည့် အခန်းကဏ္ဍမှတဆင့် လည်းကောင်း မြေးဖြစ်သူများ၏ ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုပေါ်၌ နက်ရှိုင်းသော အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိကြသည်။

အဘိုးအဘွားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ မဲပေါက်ခြင်း

- မျိုးဆက်တခု ကျော်လွန်ခြင်း: ကလေးတဦးသည် အဘိုးအဘွား တဦးစီထံမှ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ဒီအဲန်အေ (DNA) ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းစီ လက်ခံရရှိသည်။ မျိုးရိုးဗီဇ ပြန်လည်ပေါင်းစပ်ခြင်း (genetic recombination) ဟုခေါ်သည့် ဖြစ်စဉ်ကြောင့် မြင့်မားသော ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး သို့မဟုတ် ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိသော ပါရမီကဲ့သို့သော ပင်ကိုယ်လက္ခဏာများသည် မိဘမျိုးဆက်တွင် လုံးဝ "ကျော်လွန်" သွားပြီး မြေးဖြစ်သူထံ၌ ထင်းရှားစွာ ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာနိုင်သည်။

- မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်: လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း၊ စာပေဝေါဟာရ ကြွယ်ဝမှုနှင့် ဟာသဉာဏ်ကဲ့သို့သော အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာ ပင်ကိုယ်လက္ခဏာများသည် မိခင်ဘက်မှ အဘွားဖြစ်သူထံသို့ များစွာ အလေးသာ မှီတွယ်နေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

- ဖခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်: သားယောက်ျားလေးများသည် ၎င်းတို့၏ ဝိုင် ခရိုမိုဆုန်း (Y chromosome) တခုလုံးကို ဖခင်ဘက်မှ အဘိုးဖြစ်သူထံမှ လက်ခံရရှိကြသည်။ ဤခရိုမိုဆုန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အထွေထွေ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ပုံဖော်ပေးသည့် သင်္ကေတများကို သယ်ဆောင်ထားသည်။

အေပီဂျီနက်တ သို့မဟုတ် ဗီဇအပြင်ဘက်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှု (မိသားစု၏ အမွေအနှစ်)

အဘိုးအဘွားများသည် အခြေခံ ဒီအဲန်အေ တည်ဆောက်ပုံမျှသာမက အေပီဂျီနက်တ (epigenetic) အမှတ်အသားများကိုပါ လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။ အဘိုးအဘွားများ၏ ပညာအရည်အချင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု မြင့်မားသော ပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မှု (ဥပမာ - ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း) ကဲ့သို့သော လူနေမှုဘဝ ရွေးချယ်မှုများသည် ၎င်းတို့၏ ဒီအဲန်အေပေါ်တွင် ဓာတုအမှတ်အသားများကို ချန်ထားရစ်ခဲ့သည်။ ဤအမှတ်အသားများသည် မြေးဖြစ်သူများ၏ ဗီဇများကို "ဖွင့်" သို့မဟုတ် "ပိတ်" ပေးသည့် ပုံစံကို အမှန်တကယ် ပြောင်းလဲစေနိုင်ပြီး ရေရှည် အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို အကျိုးသက်ရောက်စေသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ