အရိုးတီဘီရောဂါ (Bone Tuberculosis)

ဆရာ မင်္ဂလာပါခမျ ကျောရိုး တီဘီ နဲ့ ပါတ်သက်တဲ့ ဗဟုသုတလေး တင်ပေးပါအုံးလား ခမျ

အရိုးတီဘီရောဂါဆိုသည်မှာ တီဘီဘက်တီးရီးယားပိုးများသည် အဆုတ်မှတဆင့် သွေးကြောထဲသို့ ဝင်ရောက်ကာ အရိုး သို့မဟုတ် အဆစ်များကို ကူးစက်ရာမှ ဖြစ်ပွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ကျောရိုးဆစ်များ (Pott's disease) နှင့် တင်ပဆုံဆစ်၊ ဒူးဆစ် ကဲ့သို့သော အဆစ်ကြီးများကို အများဆုံး ထိခိုက်စေပြီး အရိုးကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးစေကာ နာတာရှည် နာကျင်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

လက္ခဏာများ

- ကျောရိုး သို့မဟုတ် အဆစ်များတွင် စွဲမြဲစွာ စူးရှစွဲကိုင်၍ နာကျင်ခြင်း

- တောင့်တင်းခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားရခက်ခဲခြင်း

- ကူးစက်ခံရသည့် နေရာတဝိုက် ရောင်ရမ်းခြင်း

- အဖျားငွေ့ငွေ့ရှိခြင်း၊ ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝိတ်ကျသွားခြင်း

- ကျောရိုးဆစ် ပြိုကျသွားပါက အရိုးပုံသဏ္ဌာန် သိသာစွာ ပြောင်းလဲသွားခြင်း သို့မဟုတ် ကုန်းသွားခြင်း

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းနှင့် ကူးစက်ပုံ

- Mycobacterium tuberculosis ဘက်တီးရီးယားပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်း

- ယခင်က ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးသော သို့မဟုတ် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော အဆုတ်တီဘီရောဂါမှတဆင့် သွေးကြောအတိုင်း ပျံ့နှံ့လာခြင်း

- အရိုးတီဘီရောဂါ သီးသန့်သည် လေထဲမှတဆင့် အခြားသူများထံ ကူးစက်ခြင်း မရှိပါ

စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကုသခြင်း

- အက်စ်ရေး (X-ray) သို့မဟုတ် အမ်အာအိုင် (MRI) ကဲ့သို့သော ဓာတ်မှန်ရိုက်ကူးခြင်းများဖြင့် စစ်ဆေးပြီး အသားစယူခြင်း (Biopsy) သို့မဟုတ် ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးခြင်းများဖြင့် အတည်ပြုပါသည်

- တီဘီသောက်ဆေးများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ၆ လမှ ၁၂ လအထိ ကာလရှည်ကြာစွာ သောက်သုံး၍ ကုသရပါသည်

- ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးသွားသော စိမ့်ဝင်မှုများကို သန့်စင်ရန် သို့မဟုတ် အရိုးတည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် ခွဲစိတ်ကုသမှု လိုအပ်နိုင်ပါသည်

အရိုးတီဘီရောဂါ ကုသခြင်း

အရိုးတီဘီရောဂါအတွက် အဓိကကုသမှုမှာ သီးသန့်တီဘီသောက်ဆေးများကို ကာလရှည်ကြာစွာ သောက်သုံးခြင်းဖြစ်ပြီး အရိုးပျက်စီးမှုကို ပြင်ဆင်ရန်အတွက် အချို့ဖြစ်စဉ်များတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှုနှင့် ပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်ရပါသည်။ အရိုးထဲရှိ တီဘီဘက်တီးရီးယားပိုးများသည် အလွန်နှေးကွေးစွာ ပွားများကြသဖြင့် သာမန်အဆုတ်တီဘီ ကုသမှုထက် ပိုမိုကြာမြင့်လေ့ရှိပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ၆ လမှ ၁၂ လအထိ (ကျောရိုးဆစ် တီဘီပြင်းထန်ပါက ၁၈ လအထိ) ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။

ပိုးကို လုံးဝဥဿုံ ကင်းစင်စေရန်အတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့များသည် စနစ်တကျ ရေးဆွဲထားသော အောက်ပါ ကုသမှုအဆင့်များကို အသုံးပြုကြပါသည်။

၁။ တီဘီသောက်ဆေးများ သောက်သုံးခြင်း (RIPE အစီအစဉ်) ဘက်တီးရီးယားပိုးများကို သေစေရန်နှင့် ဆေးယဉ်ပါးမှု မဖြစ်ပေါ်စေရန် အစွမ်းထက် တီဘီဆေး ၄ မျိုးကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရပါသည်။ ကုသမှုကို အပိုင်း ၂ ပိုင်း ခွဲခြားထားပါသည် -

- အရှိန်အဟုန်မြှင့် ကုသသည့်အဆင့် (ပထမ ၂ လ) - ပိုးအများစုကို အပြင်းအထန် တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် ပထမဆုံး ၄ မျိုးစလုံးကို နေ့စဉ် သောက်သုံးရပါသည် -

o Rifampin (RIF)

o Isoniazid (INH)

o Pyrazinamide (PZA)

o Ethambutol (EMB)

- ဆက်လက်ကုသသည့်အဆင့် (ကျန်ရှိသော ၄ လမှ ၁၀ လအထက်) - အရိုးတရှူးများ အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာတွင် ကျန်ရှိနေသော ငုပ်လျှိုးပိုးများကို အပြီးတိုင် ရှင်းလင်းရန်အတွက် Isoniazid နှင့် Rifampin ဆေး ၂ မျိုးတည်းကိုသာ လျှော့ချ၍ ဆက်လက်သောက်သုံးရပါသည်။

၂။ မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည့် ကုသမှုနည်းဗျူဟာများ

- တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှု ကုသပေးသည့်စနစ် (DOT) - ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း သို့မဟုတ် စောင့်ရှောက်သူက လူနာ၏ ဆေးသောက်မှုကို မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကြည့်ရှုစောင့်ကြပ်သည့် စနစ်ကို ကျန်းမာရေးဌာနများက သတ်မှတ်ထားပါသည်။ ဆေးသောက်ရန် ပျက်ကွက်ပါက ပိုးများသည် အန္တရာယ်ရှိသော ဆေးယဉ်ပါးပိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါသည်။

- ဗီတာမင် B6 ဖြည့်စွက်စာ - အာရုံကြောစနစ်ကို ကာကွယ်ရန်နှင့် အာရုံကြောနာကျင်ခြင်း၊ ထုံကျင်ခြင်းတို့ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် Isoniazid နှင့်အတူ ဗီတာမင် B6 (Pyridoxine) ကို နေ့စဉ် တွဲဖက်သောက်သုံးရပါသည်၊၊

၃။ ခွဲစိတ်ကုသခြင်း သောက်ဆေးများက ရောဂါပိုးကို ပျောက်ကင်းစေသော်လည်း အထူးသဖြင့် ကျောရိုးဆစ်တီဘီ (Pott's disease) တွင် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ရပါသည်။

- ကျောရိုးကို တည်ငြိမ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း - ကျောရိုးဆစ်များ ပြိုကျပါက စတီးချောင်းများ၊ စတီးပြားများ သို့မဟုတ် အရိုး အစားထိုးခြင်းများ အသုံးပြု၍ ထိန်းမတ်ပေးခြင်း။

- အာရုံကြော ဖိအားကို လျှော့ချခြင်း - ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီးကို ဖိထားပြီး လေဖြတ်/ကောက်ဖြတ်ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ပြည်တည်နာ သို့မဟုတ် ပိုးဝင်နေသော တရှူးများကို ရှင်းလင်းပေးခြင်း။

- အဆစ်များမှ အရည်ထုတ်ပေးခြင်း - တင်ပဆုံဆစ် သို့မဟုတ် ဒူးဆစ်တို့တွင် အရည်များ အများအပြား စုပုံနေပါက စုတ်ထုတ်ပေးခြင်း။

၄။ စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခြင်း

- ပုံမှန် စစ်ဆေးမှုများ - တီဘီဆေးများသည် အသည်းကို ဝန်ပိစေနိုင်သောကြောင့် အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်ကို ပုံမှန် သွေးစစ်ကြည့်ရပါသည်။ အရိုး ပြန်လည်ကျန်းမာလာမှုကို အတည်ပြုရန် MRI သို့မဟုတ် X-ray များ မကြာခဏ ရိုက်ကူးစစ်ဆေးရပါသည်။

- ကာယကုထုံး (Physical Therapy) - အဆစ်များ ပြန်လည်လှုပ်ရှားနိုင်စေရန်၊ ခန္ဓာကိုယ်ဟန်ချက် ပြန်မတ်စေရန်နှင့် ကြွက်သားခွန်အား ပြန်လည်ရရှိစေရန်အတွက် ဆေးကုသနေစဉ် သို့မဟုတ် သောက်ပြီးချိန်တွင် အထူးပြု ကာယကုထုံး လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ရလေ့ရှိပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ