Allergic asthma ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့်ဖြစ်သော ပန်းနာရင်ကျပ်

 

ပန်းနာရင်ကျပ် အမျိုးအစားများအနက် အဖြစ်အများဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ လေပြွန်ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ပန်းနာရင်ကျပ် လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေသော ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများ (Allergens) ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့်ဖြစ်သော ပန်းနာရင်ကျပ် ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့်ဖြစ်သော ပန်းနာရင်ကျပ်ကို allergy-induced asthma ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ဝတ်မှုန်၊ ဖုန်၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် အမွှေးအမျှင် သို့မဟုတ် မှိုစသည့် ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများနှင့် လေပြွန်တို့ တုံ့ပြန်မိသည့်အခါ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ထိုပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မိသောအခါ ကိုယ်ခံအားစနစ်က တုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲလာပြီး immunoglobulin E (IgE) ပဋိပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်ကာ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ လေပြွန်ရောင်ရမ်း ဖောင်းကားခြင်းနှင့် လေပြွန်တဝိုက်ရှိ ကြွက်သားများ တင်းလာခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းက ချောင်းဆိုးခြင်း၊ တရွှီရွှီမြည်ခြင်း၊ အသက်ရှူကျပ်ခြင်းနှင့် ရင်ဘတ်တင်းကျပ်ခြင်း စသည့် ပန်းနာရင်ကျပ် လက္ခဏာများကို ဦးတည်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ဖြစ်လေ့ရှိသော လက္ခဏာများ ဤရောဂါရှိသူများသည် ပန်းနာရင်ကျပ် လက္ခဏာရော ဓာတ်မတည့်သည့် လက္ခဏာများကိုပါ ခံစားရတတ်သည် -

• ပန်းနာရင်ကျပ် လက္ခဏာများ။ ချောင်းဆိုးခြင်း (အထူးသဖြင့် ညဘက်တွင်)၊ တရွှီရွှီမြည်ခြင်း၊ အသက်ရှူကျပ်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်တင်းကျပ်ခြင်း၊ အသက်ရှူမြန်ခြင်း။

• ဓာတ်မတည့်ခြင်း လက္ခဏာများ။ နှာရည်ယိုခြင်း သို့မဟုတ် နှာပိတ်ခြင်း၊ မျက်စိယားယံခြင်း သို့မဟုတ် မျက်ရည်ကျခြင်း၊ နှာချေခြင်း၊ အရေပြား အင်ပြင်ထခြင်း သို့မဟုတ် ယားယံခြင်း။

ဖြစ်စေတတ်သော အဓိက အကြောင်းရင်းများ ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့်ဖြစ်သော ပန်းနာရင်ကျပ်ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် ပစ္စည်းများမှာ -

• အိမ်တွင်းရှိ ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများ။ ဖုန်၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် အမွှေးအမျှင်၊ မှို၊ ပိုးဟပ်ချေး။

• အိမ်ပြင်ရှိ ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများ။ သစ်ပင်၊ မြက်နှင့် ပေါင်းပင်တို့မှ ဝတ်မှုန်များ၊ မှိုများ။

• အခြားသော ယားယံစေသည့်အရာများ။ မီးခိုး၊ လေထုညစ်ညမ်းမှု၊ အနံ့ပြင်းပြင်းများ၊ အအေးမိသောလေ သို့မဟုတ် ဓာတုဗေဒ အငွေ့များသည် ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများ မဟုတ်လျှင်တောင်မှ ရောဂါလက္ခဏာများကို ပိုဆိုးစေနိုင်သည်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်း ရောဂါရှာဖွေရာတွင် အောက်ပါတို့ကို ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်ရသည် -

• လက္ခဏာများနှင့် ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်းများကို အကဲဖြတ်ရန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်နှင့် ကိုယ်စစ်ဆေးခြင်း။

• လေဝင်လေထွက်ကို ဆန်းစစ်ရန် spirometry သို့မဟုတ် peak flow measurement ကဲ့သို့သော အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက် စစ်ဆေးမှုများ။

• သီးသန့် ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများကို ဖော်ထုတ်ရန် အရေပြားပေါ်တွင် စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း (Skin prick test) သို့မဟုတ် သွေးစစ်ဆေးခြင်း။

ကုသမှုနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း ဤရောဂါကို ကုသရာတွင် ပန်းနာရင်ကျပ်ရော ဓာတ်မတည့်ခြင်းကိုပါ တပြိုင်နက်တည်း ကုသရန် လိုအပ်သည် -

• ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများနှင့် ရှောင်ရှားခြင်း။ ဝတ်မှုန်ထွက်ချိန်များတွင် ပြတင်းပေါက်များကို ပိတ်ထားပါ၊ လေထန်စက် (air purifiers) များကို အသုံးပြုပါ၊ အိပ်ရာခင်းများကို ရေနွေးဖြင့် လျှော်ပါ၊ အိမ်တွင်းစိုထိုင်းဆကို လျှော့ချပါ၊ ဓာတ်မတည့်ပါက အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် ထိတွေ့မှုကို ကန့်သတ်ပါ။

• ဆေးဝါးများ။

o အရေးပေါ် ရှူဆေးများ (Bronchodilators)။ ပန်းနာရင်ကျပ် တိုက်ခိုက်ခံရချိန်တွင် ချက်ချင်း သက်သာစေရန် ပေးသည်။

o ရှူသွင်း ကော်တီကိုစရွိုက် (Inhaled corticosteroids)။ လေပြွန်ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးပြီး ရောဂါလက္ခဏာများ မပေါ်ပေါက်အောင် ကာကွယ်ပေးသည်။

o လိပ်ကိုထ្រីန် ပြောင်းလဲပေးသည့်ဆေးများ (ဥပမာ - montelukast)။ ပန်းနာရင်ကျပ်နှင့် ဓာတ်မတည့်သည့် လက္ခဏာ နှစ်မျိုးစလုံးကို ကုသပေးသည်။

o ဓာတ်မတည့်ရောဂါ ပျောက်ဆေးများနှင့် နှာခေါင်းသုံး ကော်တီကိုစရွိုက်များ။ ဓာတ်မတည့်သည့် လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ပေးသည်။

o ဇီဝဆေးများ (ဥပမာ - omalizumab/Xolair)။ အလယ်အလတ်မှ ပြင်းထန်သော ဓာတ်မတည့် ပန်းနာရင်ကျပ်အတွက် IgE ကို ပစ်မှတ်ထား ကုသပေးသည်။

o ဓာတ်မတည့်မှု ကိုယ်ခံအား ကုထုံး (Allergy immunotherapy)။ ဓာတ်မတည့်မှု ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း သို့မဟုတ် လျှာအောက်ထည့်ဆေးပြားများသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများအပေါ် ခံနိုင်ရည်ကို တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျစေနိုင်သည်။

• ပန်းနာရင်ကျပ် ကုသမှု အစီအစဉ် (Asthma Action Plan)။ ရောဂါလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်ရန်၊ ဆေးဝါးများကို မည်သည့်အခါ သုံးရမည်ကို သိရှိရန်နှင့် ပြင်းထန်သော ဖြစ်ပေါ်လာများကို ကာကွယ်ရန် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးသီးသန့် ပြုစုထားသော အစီအစဉ်တခု ဖြစ်သည်။

ရောဂါခန့်မှန်းချက် ဓာတ်မတည့်မှုကြောင့်ဖြစ်သော ပန်းနာရင်ကျပ်သည် လုံးဝပျောက်ကင်းသွားခြင်း မရှိသည့် နာတာရှည်ရောဂါ တမျိုးဖြစ်သော်လည်း ကုသမှုခံယူခြင်းနှင့် ဓာတ်မတည့်သည့် အကြောင်းရင်းများကို ရှောင်ရှားခြင်းဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။ အချို့သူများသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်မတည့်မှု တုံ့ပြန်မှုများ လျော့နည်းလာနိုင်သော်လည်း ဓာတ်မတည့်ပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့မိပါက ပန်းနာရင်ကျပ် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် အိပ်စက်ခြင်း ပြတ်တောက်ခြင်း၊ အလုပ် သို့မဟုတ် ကျောင်းပျက်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော ပန်းနာရင်ကျပ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းစသည့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် ဓာတ်မတည့်မှု အထူးကုဆရာဝန် သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးသူနှင့် ပုံမှန်ပြသရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ