ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေရဲ့ အရသာနဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေဟာ ဒေသအလိုက် ကွာခြားတတ်ပါတယ်

(၁)

"တဲရွိုက် (Terroir)" လို့ခေါ်တဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းတွေကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ အဓိက သက်ရောက်စေတဲ့ အကြောင်းရင်း (၄) ချက်ကတော့ -

၁။ မြေဆီလွှာဖွဲ့စည်းမှု (Soil Composition): မြေအမျိုးအစားအလိုက် သတ္တုဓာတ်၊ pH ပမာဏနဲ့ အဏုဇီဝပိုးမွှားတွေ ကွာခြားပါတယ်။ ဥပမာ- မီးတောင်ပြာမြေဆီလွှာတွေမှာ ဆာလဖာနဲ့ ပိုတက်စီယမ်ကြွယ်ဝလို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေရဲ့ အရသာကို ပိုပြီး ပြင်းရှထင်ရှားစေပါတယ်။ သဲဆီလွှာတွေကတော့ ရေစိမ့်ဝင်လွယ်ပြီး အပင်ကို အနည်းငယ် ဖိစီးမှုဖြစ်စေတဲ့အတွက် သဘာဝသကြားဓာတ်ကို ပိုပြီး စုစည်းမိစေပါတယ်။

၂။ ရာသီဥတုနှင့် ရာသီဥတုအခြေအနေ (Climate and Weather): အပူချိန်၊ နေရောင်ခြည်ရရှိတဲ့ အချိန်နဲ့ မိုးရေချိန်တို့ဟာ အရသာကို များစွာပြောင်းလဲစေပါတယ်။ ရာသီဥတုအေးမြတဲ့ဒေသမှာ ပေါက်ရောက်တဲ့ (သို့မဟုတ်) နှင်းခဲပြီးမှ ရိတ်သိမ်းရတဲ့ မုန်လာဥနီနဲ့ ဘရပ်ဆဲလ်ပင်စိမ်းလို ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေဟာ အပင်က အအေးဒဏ်မှ ကာကွယ်ဖို့ ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်ကို သကြားဓာတ်အဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်တဲ့အတွက် ပိုပြီး ချိုမြိန်တတ်ပါတယ်။

၃။ ရေအရည်အသွေးနှင့် ရေရရှိမှု (Water Quality and Availability): အပင်ရရှိတဲ့ ရေပမာဏက အရသာရဲ့ အစွမ်းသတ္တိကို ပြောင်းလဲစေပါတယ်။ ရေအလွန်အကျွံရရှိရင် အရသာကျဲသွားပြီး အရည်ရွှမ်းပေမဲ့ အရသာပျော့ပြောင်းသွားတတ်ပါတယ်။ ရေအလွန်အကျွံမပေးဘဲ စိုက်ပျိုးရတဲ့စနစ် (Dry-farming) ကတော့ အပင်ကို သကြားဓာတ်နဲ့ မွှေးကြိုင်တဲ့ ဒြပ်ပေါင်းတွေကို ပိုမိုစုစည်းစေပြီး အရသာကို ပိုမိုကြွယ်ဝစေပါတယ်။

၄။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် (Altitude): အမြင့်ပေ မြင့်မားတဲ့ဒေသတွေမှာ စိုက်ပျိုးတဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေဟာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV light) ကို ပိုမိုခံရပါတယ်။ အဲဒီအလင်းဒဏ်က ကာကွယ်ဖို့ အပင်တွေက ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်း (Antioxidants) နဲ့ ပိုလီဖီနော (Polyphenols) တွေကို ပိုမိုထုတ်လုပ်ကြတဲ့အတွက် အာဟာရတန်ဖိုးနဲ့ တခါတရံ ခါးသက်တဲ့အရသာကိုပါ ပြောင်းလဲစေပါတယ်။

(၂)

ရှေးဦးလူမျိုးများ၏ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်တွင် တွဲဖက်စိုက်ပျိုးကြသည့် "ညီအစ်မသုံးဖော်" (ပဲမျိုးစုံ၊ ပြောင်းနှင့် ဖရုံသီး) တို့၏ အရသာ၊ အသွင်အပြင်နှင့် ကစီဓာတ်တို့သည် ဒေသန္တရ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဇီဝဖွဲ့စည်းပုံတို့၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ဒေသအလိုက် သိသိသာသာ ကွာခြားကြပါသည်။

အဓိက အကြောင်းရင်း (၄) ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

၁။ မြေဆီလွှာအတွင်း နိုက်โตรဂျင်နှင့် အရသာပြင်းအား: ပဲပင်များသည် မြေဆီလွှာအတွင်းသို့ နိုက်โตรဂျင်ဓာတ်ကို သဘာဝအလျောက် စုစည်းပေးပြီး ပြောင်းနှင့် ဖရုံသီးကို အာဟာရကျွေးပါသည်။ သဘာဝမြေဆီလွှာ ကြွယ်ဝသောဒေသများတွင် ပြောင်းသည် ပို၍ချိုမြိန်လာပြီး ဖရုံသီးများမှာလည်း မြေဆီအရသာ ပို၍ နက်ရှိုင်းလာပါသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် သဲဆီလွှာ သို့မဟုတ် အာဟာရပြုန်းတီးနေသော မြေများတွင် ပြောင်းသည် ကစီဓာတ်ပိုများကာ အရသာပျော့သွားပြီး၊ ဖရုံသီးမှာ ရေစိုသကဲ့သို့ ရေရွှမ်းလာတတ်သည်။

၂။ အပူချိန်နှင့် ကစီဓာတ်/အချိုဓာတ် (စေးပျစ်မှု): ပြောင်းနှင့် ဖရုံသီးတို့၏ အသွင်အပြင် (စေးပျစ်မှု) ကို အေမီလိုစ့် (Amylose - ခြောက်သွေ့ဖွာလန်သော ကစီဓာတ်) နှင့် အေမီလိုပက်တင် (Amylopectin - စေးပျစ်သော ကစီဓာတ်) တို့၏ အချိုးအစားက ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။

အေးမြသောဒေသများ (သို့မဟုတ်) နှင်းခဲချိန်တွင် ရိတ်သိမ်းရသည့် ဖရုံနှင့် ပြောင်းများသည် အပူချိန်ကြောင့် ကစီဓာတ်ထုတ်လုပ်မှုနှေးသွားကာ ရိုးရှင်းသော သကြားဓာတ်များ စုပုံလာသဖြင့် ပို၍ ချိုမြိန်လာသည်။

အပူချိန်ပြင်းထန်ခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင်မူ ပြောင်းသည် သကြားဓာတ်ကို ရှုပ်ထွေးသော အေမီလိုစ့် ကစီဓာတ်အဖြစ်သို့ အမြန်ပြောင်းလဲပစ်သဖြင့် ကြမ်းတမ်းပြီး စေးပျစ်မှုနည်းသော ပြောင်းအမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ထွန်းလေ့ရှိသည်။

၃။ ရေဓာတ်ဖိစီးမှုနှင့် ဖရုံသီးအသားစိပ်ထွက်မှု: ဖရုံသီးနှင့် ပဲပင်များသည် အသီးတင်ချိန်တွင် ရေဓာတ်ရရှိမှုကို အလွန်အမင်း တုံ့ပြန်တတ်ကြသည်။

မိုးများစိုစွတ်သောဒေသများတွင် ဖရုံသီးများသည် ရေဓာတ်ကို အလွန်အကျွံစုပ်ယူမိသဖြင့် အမျှင်ထူပြီး အရသာကျဲပါးသွားတတ်သည်။

ရေထိန်းညှိပေးနိုင်သော မီးတောင်ပြာမြေဆီလွှာ သို့မဟုတ် မိုးနည်းဒေသများတွင် ဖရုံသီးအရွယ်အစား သေးငယ်သော်လည်း အသားပိုစိပ်လာသည်။ အလွန်အကျွံ ရေမရှိခြင်းကြောင့် ဖရုံသားသည် ချောမွေ့ထူပ်ဲကာ သဘာဝအလျောက် အလွန်ချိုမြိန်လာသည်။

၄။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်နှင့် ပဲစေ့အသွင်အပြင်: အမြင့်ပေ မြင့်မားသော ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးသည့် ပဲပင်များသည် ပြင်းထန်သော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ပဲခွံပိုထူလာကြသည်။ ချက်ပြုတ်သည့်အခါတွင် ဤပဲစေ့များသည် ပို၍ မာကျောပြီး ခရင်မ်ကဲ့သို့ ချောမွေ့ကာ ပုံသဏ္ဌာန်မပျက်ဘဲ တည်ရှိနေတတ်သည်။ အပူချိန်မြင့်ပြီး စိုစွတ်သော မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများတွင်မူ ဤပဲမျိုးစေ့များသည် အလွယ်တကူ ပျော့စိမ့် သို့မဟုတ် ကြမ်းတမ်းသွားတတ်ပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ