မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆီးချိုရောဂါ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူကြီးများအကြား ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနှုန်းမှာ ၁၀.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၁၄.၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းသည် အများပြည်သူ ကျန်းမာရေးအတွက် သိသာထင်ရှားပြီး ကြီးထွားလာနေသော စိန်ခေါ်မှုတရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ဒေသတွင်း ပံ့ပိုးကူညီမှုများ၊ လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် ပညာပေး လှုံ့ဆော်မှုများကို မြန်မာနိုင်ငံ ဆီးချိုရောဂါ အသင်းကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများက ဦးဆောင် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်။

ဖြစ်ပွားနှုန်းနှင့် ဖြစ်စေနိုင်သည့် အကြောင်းရင်းများ

- လူကြီးများတွင် ဖြစ်ပွားနှုန်း။ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ စစ်တမ်းများနှင့် လေ့လာမှုများ (WHO ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် လုပ်ဆောင်သော STEPS စစ်တမ်းများကဲ့သို့) အရ လူကြီး လူဦးရေ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်တွင် ဆီးချိုရောဂါ ခံစားနေရပြီး နောက်ထပ် ၁၉.၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဆီးချိုမပေါ်မီ အဆင့် (prediabetes) တွင် ရှိနေကြောင်း ပြသနေသည်။

- မြို့ပြနှင့် ကျေးလက် ကွာခြားချက်။ နေပြည်တော်ကဲ့သို့သော ဖွံ့ဖြိုးဆဲ သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်ရေး ဇုန်များနှင့် ယှဉ်လျှင် ရန်ကုန်ကဲ့သို့သော မြို့ပြအချက်အချာကျရာ နေရာများတွင် ဖြစ်ပွားနှုန်းမှာ ၁၈.၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိ သိသိသာသာ မြင့်မားနေသည်။

- အဓိက ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်းများ။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မရှိခြင်း၊ ခါးပတ်လည် အတိုင်းအတာ ကြီးလာခြင်း (ဗိုက်အဆီတက်ခြင်း)၊ ထရိုင်ဂလစ်ဆာရိုက် (triglyceride) ပမာဏ မြင့်မားခြင်းနှင့် လူဦးရေ အိုမင်းလာခြင်းတို့က အဓိက တွန်းအားပေးနေသည့် အချက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဆားငန်သော အနှစ်ခပ် စားစရာများ၊ တာရှည်ခံ/အခြောက်ခံ အစားအစာများနှင့် ဒေသန္တရ အစားအသောက် ပုံစံများကို အလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်းကဲ့သို့သော အစားအသောက် အလေ့အထများသည်လည်း အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

စိန်ခေါ်မှုများနှင့် စောင့်ရှောက်မှုများ

- အသိပညာ ကွာဟချက်။ လူများစွာမှာ မိမိတို့၌ ရောဂါရှိမှန်း မသိဘဲ နေကြခြင်း သို့မဟုတ် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ထိန်းသိမ်းခြင်းဆိုင်ရာ အခြေခံ ဗဟုသုတ နည်းပါးကြသည်။

- တိုင်းရင်းဆေးပညာ။ ရိုးရာဆေးပညာ၊ ဖြည့်စွက်ဆေးပညာနှင့် အခြားဆေးပညာများကို အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုကြရာ (စုစုပေါင်း သုံးစွဲမှုနှုန်း ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်) တခါတရံတွင် ၎င်းတို့က ဆီးချိုကဲ့သို့သော နာတာရှည် ရောဂါများအတွက် စံချိန်စံညွှန်းမီ လူမှု-စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကုသမှုများကို နှောင့်နှေးကြန့်ကြာစေနိုင်သည်။

- ပါဝင်သော အဖွဲ့အစည်းများ။ မြန်မာနိုင်ငံ ဆီးချိုရောဂါ အသင်းသည် ကျန်းမာရေး ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ၏ စွမ်းဆောင်ရည် မြှင့်တင်ရန်၊ အများပြည်သူ အသိပညာပေး လှုံ့ဆော်မှုများကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် ဒေသနှင့် ကိုက်ညီသော ပညာပေး အရင်းအမြစ်များကို ဖြန့်ဝေရန် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သော နိုင်ငံတကာ ဆီးချိုရောဂါ ဖက်ဒရယ် (International Diabetes Federation) ကဲ့သို့သော အဖွဲ့များနှင့် လက်တွဲ လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဆီးချိုရောဂါ လမ်းညွှန်ချက်များကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ တွင်းထွက်နှင့် ဟော်မုန်းဆေးပညာ အသင်း (MSEM) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံဆီးချိုရောဂါအသင်း (MMDA) တို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဖြင့် ရေးဆွဲပြီး ခေတ်မီအောင် အပ်ဒိတ်လုပ်ကြသည်။

ဒေသတွင်း ကျွမ်းကျင်သူများသည် တဦးတည်း သီးခြားလုပ်ကိုင်သည်ထက် နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းများဖြစ်သော အမေရိကန် ဆီးချိုရောဂါ အသင်း (ADA) ၏ စောင့်ရှောက်မှု စံနှုန်းများကို နိုင်ငံ၏ တိကျသော လူမှုစီးပွားရေး အခြေအနေ၊ အရင်းအမြစ်များနှင့် လူနာများ၏ အနေအထားတို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ကျင့်သုံးကြသည်။

နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ၏ အဓိက မူဘောင်များသည် အရေးကြီးသော ကဏ္ဍအချို့အပေါ် အဓိက ထားသည်—

၁။ ဆေးခန်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှု မူဘောင် (ဆီးချိုလမ်းညွှန် စာအုပ်ငယ်) ဒေသတွင်း ဆေးကုသသူများအတွက် အဓိက ကျသော အကိုးအကားမှာ ဆီးချိုလမ်းညွှန် စာအုပ်ငယ် (Diabetes Guideline 2024 Booklet (V2) အပါအဝင် မကြာသေးမီက အပ်ဒိတ်များ ပါရှိသည်) ဖြစ်သည်။ ဤလက်စွဲစာအုပ်ကို နိုင်ငံတဝန်းရှိ ဆရာဝန်များ၊ ဟော်မုန်းအထူးကုဆရာဝန်များနှင့် အထွေထွေရောဂါကု ဆရာဝန်များထံ ဖြန့်ဝေထားပြီး အောက်ပါတို့အတွက် တူညီသော ကျင့်ထုံးများကို ချမှတ်ပေးသည်—

- သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပန်းတိုင်များ။ လူနာ၏ အသက်၊ ခန့်မှန်း အသက်ရှင်နိုင်ခြေ၊ ရောဂါတွဲများ (comorbidities) နှင့် ရောဂါပိုးကျဆင်းနိုင်ခြေ (hypoglycemia risk) တို့အပေါ် မူတည်၍ လူနာတဦးချင်းစီအတွက် သင့်လျော်သော ပန်းတိုင် အပိုင်းအခြားများကို သတ်မှတ်ပေးခြင်း။

- ပထမတန်းစား ကုထုံး။ ဆန့်ကျင်ဘက် အခြေအနေ မရှိပါက အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် ပုံမှန် ကနဦးအဆင့်အနေဖြင့် မက်ဖ်မိုရင်း (Metformin) နှင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အစောပိုင်း လူနေမှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းကို ဦးစားပေးခြင်း။

- အဆင့်မြှင့်တင်ရေး ကျင့်ထုံးများ။ နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အန္တရာယ်၊ နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ (CKD) နှင့် ဆေးဝါး တတ်နိုင်စွမ်း ကဲ့သို့သော လူနာ၏ သီးခြား အန္တရာယ် အကြောင်းရင်းများအပေါ် မူတည်၍ ဒုတိယတန်းစား ခံတွင်းသုံး ဆီးချိုကျဆေးများ (SGLT-2 inhibitors၊ DPP-4 inhibitors သို့မဟုတ် TZDs ကဲ့သို့သော) ကို ဖော်ပြပေးခြင်း။

၂။ အထူးပြု စောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ လက်တံလမ်းညွှန်ချက်များ ဆီးချိုရောဂါ ကုသမှုသည် အခြားသော ဆေးပညာ နယ်ပယ်များစွာနှင့် ဆက်စပ်နေသောကြောင့် နိုင်ငံတွင်း၌ ပစ်မှတ်ထားသော လက်တံလမ်းညွှန်ချက် အချို့ကို အသုံးပြုသည်—

- ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဆီးချိုရောဂါ။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဆီးချိုရောဂါအတွက် စစ်ဆေးခြင်း စံနှုန်းများကို ဖော်ပြထားပြီး မူလတန်း ကျန်းမာရေး ဆရာဝန်များ၊ သားဖွားမီးယပ် အထူးကုဆရာဝန်များနှင့် ဟော်မုန်းအထူးကုဆရာဝန်များကို ချိတ်ဆက်ပေးသည့် ဘက်စုံချဉ်းကပ်မှု အလေ့အထကို ချမှတ်ပေးသည်။

- အင်ဆူလင် ကုထုံး။ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုလူနာများကို ခံတွင်းဆေးများမှ အင်ဆူလင် အခြေခံ သို့မဟုတ် ဘိုလပ်စ် (bolus) ကုထုံးများသို့ ဘေးကင်းစွာ ကူးပြောင်းနိုင်ရန် ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းများကို အထူး ကူညီပေးသည်။

- သွေးတွင်းအဆီဓာတ် မူမမှန်ခြင်းနှင့် ရောဂါတွဲများ။ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များတွင် ဆီးချိုလူနာများ၏ နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များကို အတိအလင်း ဖြေရှင်းပေးထားသည်။ ၎င်းတို့သည် နှစ်စဉ် အစာရှောင် သွေးတွင်းအဆီဓာတ် စစ်ဆေးမှု (fasting lipid profile screening) ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုထားပြီး ပြင်းထန်သော စတက်တင် (statin) ကုထုံးကို အကြံပြုထားသည်။ ပုံမှန် ဆီးချိုလူနာများအတွက် ပန်းတိုင်မှာ LDL ကိုလက်စထရော ပမာဏကို ၁၀ ထက် နည်းစေရန်ဖြစ်ပြီး ထူထောင်ပြီးသား နှလုံးသွေးကြောကျဉ်း ရောဂါရှိသူများအတွက် ၇၀ အောက်သို့ လျှော့ချပေးရမည်။

- အဆီဖုံး အသည်းရောဂါ (Steatotic Liver Disease)။ ခေတ်မီ အပ်ဒိတ်များကို ಪ್ರತಿഫလပေးသည့်အနေဖြင့် ဆေးခန်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်တွင် မက်တဘောလစ် မူမမှန်မှုနှင့် ဆက်စပ်သော အဆီဖုံး အသည်းရောဂါ (MASLD) စီမံခန့်ခွဲမှုကိုပါ ဆီးချိုလူနာများ၏ ဇီဝြဖစ်ပျက်မှု ပရိုဖိုင်အတွင်း ထည့်သွင်း စဉ်းစားထားသည်။

၃။ လုပ်ဆောင်ရာတွင် ကြုံတွေ့ရသည့် စိန်ခေါ်မှုများ လမ်းညွှန်ချက်များက ရှင်းလင်းပြီး သက်သေအခြေခံသည့် ပန်းတိုင်များကို ချမှတ်ပေးထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ကွာဟချက်များ ရှိနေသေးကြောင်း ထောက်ပြထားသည်။ ကျန်းမာရေးဌာန အများအပြားတွင် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို စဉ်ဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်ရန် သို့မဟုတ် ပုံမှန် HbA1c စစ်ဆေးမှုများကို တနိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အခမဲ့ သို့မဟုတ် ထောက်ပံ့ကြေးဖြင့် ပံ့ပိုးပေးနိုင်သော ပေါင်းစပ်ထားသည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာ မူဝါဒများ မရှိကြပေ။ ဆိုလိုသည်မှာ လူနာများ ကိုယ်တိုင် ကျသင့်ငွေ ပေးဆောင်ရခြင်းနှင့် ဒေသတွင်း လက်လှမ်းမီနိုင်မှုတို့မှာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ၏ တင်းကျပ်သော စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီရန် အဓိက အတားအဆီးများ ဖြစ်နေဆဲပင် ဖြစ်သည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ