Diabetes ဆီးချိုရောဂါအကြောင်းနှင့် မြန်မာပြည်ဆီးချိုရောဂါအခြေအနေ

ဆီးချိုရောဂါသည် လူမျိုးရေး၊ အမျိုးအစားရေး အနည်းစုများအတွင်း ပိုမိုများပြားစွာ တွေ့ရပါသည်။ အထူးသဖြင့် အမေရိကန် အင်ဒီယန် / အလာစကာ သူနေများ (၁၃.၆%–၁၅.၉%)၊ ဟစ်စပန်းနစ်များ (၁၁.၇%–၁၂.၈%) နှင့် ဟစ်စပန်းနစ်မဟုတ်သော အမေရိကန် အနက်ရောင်များ (၁၁.၇%–၁၃.၂%) တွင် လူဖြူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။ ထို့အပြင် အသက် ၆၅ နှစ်အထက် လူများ၊ ဝင်ငွေနည်းပါးသူများ၊ ကိုယ်အလေးချိန်များသူများ (အဝလွန်သူများ) နှင့် မိသားစုအတွင်း ဆီးချိုရောဂါရှိခဲ့သူများတွင်လည်း ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနှုန်း မြင့်မားပါသည်။

အမေရိကန် အင်ဒီယန် / အလာစကာ နေတိဗ်များ၊ ဟစ်စပန်းနစ်များ၊ ဟစ်စပန်းနစ်မဟုတ်သော အမေရိကန် အနက်ရောင် လူများနှင့် ပစိဖိတ် ကျွန်းသားများတွင် လူဖြူ လူကြီးများထက် အမျိုးအစား ၂ ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနှုန်း အလွန်မြင့်မားပါသည်။

အသက် ၆၅ နှစ်နှင့် အထက် လူကြီးများသည် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၂၄ နှစ်အရွယ် လူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဆီးချိုရောဂါ ခံစားရနိုင်ခြေ ၁၀ ဆကျော် ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။

အဝလွန်သူများ သို့မဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန်များသူများတွင် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားပြီး၊ အဝလွန် လူကြီးများ၏ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် ဆီးချိုရောဂါ ရှိနေသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန် သာမန်ရှိသူများတွင် ၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ တွေ့ရပါသည်။

ဝင်ငွေနည်းပါးသူများနှင့် ပညာရေးအဆင့် နိမ့်သူများတွင် ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။

ယောက်ျားများတွင် ဆီးချိုရောဂါ ရှိနိုင်ခြေ (၁၆%) သည် မိန်းမများ (၁၂%) ထက် အနည်းငယ် ပိုမိုမြင့်မားပါသည်။

မိဘ၊ အကို သို့မဟုတ် အမ အတွင်း အမျိုးအစား ၂ ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ။

ဆီးချိုကြိုတင်အဆင့် (Prediabetes) ရှိသူများ သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဆီးချိုရောဂါ (Gestational diabetes) ဖြစ်ဖူးသူများ။

နေထိုင်မှုပုံစံ

ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးသူများ။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆီးချိုရောဂါ အခြေအနေ

(၁) အထွေထွေ အခြေအနေ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆီးချိုရောဂါသည် မကူးစက်ရောဂါများ (Non-Communicable Diseases – NCDs) အုပ်စုအတွင်း အရေးပါဆုံး ကျန်းမာရေးပြဿနာများအနက် တခုဖြစ်လာပြီး

တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာသော လမ်းကြောင်း ကို တွေ့ရပါသည်။

အထူးသဖြင့် အမျိုးအစား ၂ ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုက အများစု ဖြစ်သည်

မြို့ပြဒေသများတွင် ကျေးလက်ဒေသများထက် ပိုမိုများပြားစွာ တွေ့ရသည်

ရောဂါရှိနေသော်လည်း မသိဘဲ နေထိုင်နေသူများ များစွာ ရှိနေသည်

(၂) ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း (Prevalence)

အမျိုးသားကျန်းမာရေး စစ်တမ်းများအရ—

အသက်ကြီးလာလေလေ ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်လာသည်

အသက် ၄၀ နှစ်အထက်တွင် သိသိသာသာ တိုးလာသည်

အမျိုးသားများတွင် အမျိုးသမီးများထက် အနည်းငယ် ပိုတွေ့ရသည်ဟု သဘောထားရပါသည်

(မှတ်ချက် – စာရင်းအတိအကျများသည် စစ်တမ်းအချိန်နှင့် နိုင်ငံရေး၊ ကျန်းမာရေးအခြေအနေများကြောင့် အပြောင်းအလဲရှိနိုင်ပါသည်)

(၃) အဓိက အန္တရာယ်အချက်များ (Risk Factors)

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထူးခြားစွာ တွေ့ရသော အန္တရာယ်အချက်များမှာ—

🍚 အချို၊ ဆီ၊ ဆားများသော အစားအစာများကို များစွာ စားသုံးခြင်း

🚶‍♂️ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးခြင်း

⚖️ အဝလွန်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်များခြင်း

🧬 မိသားစုအတွင်း ဆီးချိုရောဂါရှိမှု

🩺 သွေးပေါင်မြင့်၊ အဆီဓာတ်မြင့်ခြင်း

🚬 ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အရက်သောက်များခြင်း

(၄) တွေ့ရလေ့ရှိသော ပြဿနာများ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆီးချိုရောဂါနှင့် ဆက်စပ်၍—

မျက်စိအမြင်ချို့ယွင်းခြင်း

ကျောက်ကပ်ရောဂါ

နှလုံးရောဂါ၊ လေဖြတ်ရောဂါ

ခြေထောက်အနာ၊ ခြေထောက်ဖြတ်တောက်ရခြင်း

တို့ကို နောက်ကျမှ ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိသည့်အတွက် ပိုမိုများပြားစွာ တွေ့ရပါသည်။

(၅) လက်ရှိ စိန်ခေါ်မှုများ

စစ်ဆေးမှု (screening) မလုံလောက်ခြင်း

ဆေးဝါးနှင့် ကုသမှု ရရှိနိုင်မှု မညီမျှခြင်း

ကျန်းမာရေးပညာပေးမှု အားနည်းခြင်း

ဆီးချိုရောဂါကို “မကြီးမားသောရောဂါ” ဟု သဘောထားနေမှု

(၆) အရေးကြီးသော သတင်းစကား

မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဆီးချိုရောဂါသည်

တိတ်တဆိတ် တိုးလာသော လူထုကျန်းမာရေးပြဿနာ ဖြစ်ပြီး—

စောစီးစွာ စစ်ဆေးခြင်း

နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်း

အစားအစာ ထိန်းချုပ်ခြင်း

ဆေးဝါးကို စနစ်တကျ အသုံးပြုခြင်း

တို့ဖြင့် ကာကွယ်နိုင်၊ ထိန်းချုပ်နိုင်သော ရောဂါ ဖြစ်ပါသည်။

🍚 ဆီးချိုအတွက် သင့်လျော်သော မြန်မာအစားအသောက်များ

(၁) ဆန်နှင့် အစားအစာအခြေခံ

🍚 ထမင်းအနည်းငယ် (အလွန်မများဘဲ)

🌾 အကြမ်းဆန်၊ ဆန်လုံးညို

🍠 အာလူး၊ ကန်စွန်းဥ (အနည်းငယ်သာ)

➡️ အရေးကြီးချက် – “လုံးဝမစားရ” မဟုတ်ဘဲ ပမာဏထိန်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

(၂) ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ (အထူးသင့်)

🥬 ကန်စွန်းရွက်

🥦 မုန်လာပင်

🥒 သခွားသီး

🥬 ခရမ်းရွက်

🌿 ဆံပင်ကြီး၊ ဆံပင်ငယ် 

(က)

👉 အရွက်ကြီး၊ အတံကြီး၊ အမျှင်ကြီးသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ 

ကန်စွန်းရွက် — Water spinach / Kangkong

မုန်လာရွက် — Mustard greens

ကိုက်လန် — Chinese kale (Gai lan)

ပေါက်ချွန်း — Bok choy / Pak choi

ခရမ်းရွက် — Eggplant leaves

(ခ)

👉 အရွက်သေး၊ အနံ့ပြင်း၊ ဟင်းခတ်သဘောရှိတဲ့ အပင်ငယ်များ 

ပါဝင်လေ့ရှိတာတွေက —

နံနံပင် — Coriander / Cilantro

ကြက်သွန်မြိတ် — Spring onion / Scallion

စမုန်နက်ရွက် — Dill leaves

ပင်စိမ်း — Basil / Mint (အမျိုးအစားအလိုက်)

📌 ဆံပင်ငယ်တွေကို ဟင်းချက်ပြီးမှ ထည့်ခြင်း အနံ့၊ အရသာမြှင့်ရန် သုံးခြင်းတွေမှာ အများဆုံး တွေ့ရပါတယ်။

🧄 ကြက်သွန်ဖြူ (အနည်းငယ်)

➡️ ချက်သော်လည်း ဆီနည်းနည်းဖြင့် ချက်သင့်ပါသည်။

(၃) ပရိုတင်း (Protein) အုပ်စု

🐟 ငါးပြုတ်၊ ငါးချက် (ဆီနည်း)

🐔 ကြက်သားပြုတ်၊ ကြက်သားချက် (အရေမပါ)

🥚 ကြက်ဥ (တနေ့ ၁ လုံးခန့်)

🌱 ပဲမျိုးစုံ (ပဲစိမ်း၊ ပဲနီ၊ ပဲကြီး)

(၄) ဖျော်ရည်နှင့် အချိုရည်

💧 ရေသန့်

🍵 လက်ဖက်ရည်ခါး (သကြားမထည့်)

☕ ကော်ဖီခါး (သကြား၊ နို့မပါ)

❌ ဆီးချိုအတွက် မသင့်လျော်သော မြန်မာအစားအသောက်များ

(၁) ဆန်နှင့် မုန့်အမျိုးအစား

🍚 ထမင်းဖြူကို များစွာစားခြင်း

🍜 မုန့်ဟင်းခါး (အရမ်းမကြာခဏ)

🥟 မုန့်ဟင်းခါးအကြော်၊ ဆီကြော်များ

(၂) မြန်မာမုန့်များ (အန္တရာယ်အများဆုံး)

🍩 မုန့်လုံးရေပေါ်

🍡 မုန့်ဖက်ထုပ်

🍰 မုန့်ပေါင်း

🍯 ပဲသကြားပေါင်း

🧁 ဆီပြန်မုန့်များ

➡️ သကြား + ဆန်မှုန့် + ဆီ ပေါင်းစပ်ထားသောကြောင့်

➡️ သွေးချိုကို လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်စေပါသည်

(၃) အချိုရည်များ

🧃 လက်ဖက်ရည်ချို

🥤 အချိုရည်ပုလင်းများ

🧋 နို့ဆီပါသော ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်

🍹 ဖျော်ရည် (သကြားထည့်ထားသော)

(၄) ဆီနှင့် ဆားများသော အစားအစာများ

🍖 ဝက်သားဆီပြန်

🍗 ကြော်စာများ

🧂 ငါးပိ၊ ငါးခြောက်များ (အလွန်များစွာ)

⚖️ ဆီးချိုရှိသူများအတွက် မြန်မာ့စားသောက်နည်း အကျဉ်းချုပ်

✔️ ထမင်း လျှော့စား

✔️ ဟင်းသီးဟင်းရွက် များစား

✔️ ဆီ၊ သကြား အလွန်အကျွံ မသုံး

✔️ တနေ့ လမ်းလျှောက်၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ရှိစေ

✔️ မုန့်၊ အချိုရည်ကို အခါအားလျော်စွာသာ

🩺 အရေးကြီးသတိပေးချက်

ဆီးချိုရောဂါအတွက်

အစာမစားဘဲ ကာကွယ်မရပါ

မှန်ကန်သော အစားအစာ + ပမာဏထိန်းချုပ်မှု + ဆက်လက်စစ်ဆေးမှု

သုံးမျိုးပေါင်းစပ်မှသာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ