လူကြီးများတွင် အဖြစ်အများဆုံး မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများ (Noncommunicable Diseases - NCDs)

(၁)

လူကြီးများတွင် အဖြစ်အများဆုံး မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာနှင့် နိုင်ငံအလိုက် ကျန်းမာရေး ထိခိုက်မှု အဓိကရှိသည့် ပင်မ အမျိုးအစား ၄ မျိုးဖြင့် ခွဲခြားထားသည် -

၁။ နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ (Cardiovascular Disease - CVD) နှလုံးရောဂါနှင့် လေဖြတ်ခြင်းတို့သည် ကမ္ဘာတဝန်း မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများကြောင့် သေဆုံးရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။ နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများတွင် နှလုံးသွေးကြောကျဉ်း ရောဂါ၊ နှလုံးရုတ်တရက် ရပ်တန့်ခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် သွေးကြောကျဉ်း ရောဂါတို့ ပါဝင်သည်။ သွေးတိုးခြင်း၊ ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးခြင်းနှင့် မကျန်းမာသော စားသောက်မှုပုံစံတို့သည် ရောဂါဖြစ်ပွားစေသည့် အန္တရာယ်ရှိ အချက်အလက်များ ဖြစ်ကြသည်။

၂။ ကင်ဆာရောဂါ (Cancer) ကင်ဆာရောဂါသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများကြောင့် သေဆုံးရခြင်း၏ ဒုတိယ အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော ကင်ဆာများသည် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆက်စပ်နေသော်လည်း၊ ဆေးလိပ်ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ အရက်သောက်သုံးမှုကို ကန့်သတ်ခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည့် နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းများဖြင့် ကင်ဆာ အများအပြားကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ လူကြီးများတွင် အဖြစ်အများဆုံး ကင်ဆာအမျိုးအစားများမှာ အဆုတ်ကင်ဆာ၊ အူမကြီးကင်ဆာ၊ ရင်သားကင်ဆာ၊ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာနှင့် သားအိမ်ခေါင်း ကင်ဆာတို့ ဖြစ်ကြသည်။

၃။ နာတာရှည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ (Chronic Respiratory Diseases) ဤရောဂါများသည် လေပြွန်နှင့် အဆုတ်ကို ထိခိုက်စေပြီး နာတာရှည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (COPD)၊ ရင်ကြပ်ပန်းနာ ရောဂါနှင့် အခြားသော နာတာရှည် အဆုတ်ရောဂါများ ပါဝင်သည်။ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် လေထုညစ်ညမ်းခြင်းတို့သည် အဓိက ရောဂါဖြစ်ပွားစေသည့် အကြောင်းအရင်းများ ဖြစ်ကြသည်။

၄။ ဆီးချိုရောဂါ (Diabetes) အမျိုးအစား ၂ ဆီးချိုရောဂါသည် အဝလွန်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးခြင်းနှင့် မကျန်းမာသော စားသောက်မှုပုံစံတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် အဓိက နာတာရှည် ရောဂါတခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နှလုံးရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါနှင့် အမြင်အာရုံ ဆုံးရှုံးခြင်း အန္တရာယ်တို့ကို တိုးပွားစေသည်။

လူကြီးများတွင် တွေ့ရသည့် အခြားသော အဓိက မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများ -

• သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension) - နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် လေဖြတ်ခြင်းတို့အတွက် အဓိက ရောဂါဖြစ်ပွားစေသည့် အချက်ဖြစ်သည်

• နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ - ဆီးချိုနှင့် သွေးတိုးရောဂါတို့နှင့် ဆက်စပ်နေလေ့ရှိသည်

• အာရုံကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ - ပါကင်ဆန် ရောဂါနှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါကဲ့သို့သော ရောဂါများ

• အရိုး၊ အဆစ်နှင့် ကြွက်သားဆိုင်ရာ ရောဂါများ - အရိုးအဆစ်ရောင် ရောဂါနှင့် ခါးနာခြင်းတို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်

• စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဝေဒနာများ - စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းနှင့် စိတ်ပူပန်လွန်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဗဟိုဌာန (CDC) ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒေတာများအရ၊ လူငယ် ၆ ဦးလျှင် ၁ ဦး၊ အသက်လတ်ပိုင်း ၈ ဦးလျှင် ၁ ဦး နှင့် သက်ကြီးပိုင်း ၉ ဦးလျှင် ၁ ဦးတို့တွင် နာတာရှည် ရောဂါ အနည်းဆုံး တမျိုးစီ ရှိနေကြောင်းနှင့် အများစုတွင် ရောဂါအမျိုးမျိုး ပူးတွဲပါဝင်နေကြောင်း သိရသည်။ ၎င်းအချက်က မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများသည် သက်ကြီးပိုင်းအရွယ်များ၌ သာမက အခြားအရွယ်များတွင်ပါ ဖြစ်ပွားနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။

(၂)

မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူကြီးများတွင် အဖြစ်အများဆုံး မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများ (Most Common Noncommunicable Diseases in Adults in Myanmar)

မြန်မာနိုင်ငံတွင် မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများ (NCDs) သည် သေဆုံးမှု၏ အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်ပြီး လူကြီးများတွင် ဖြစ်ပွားသည့် သေဆုံးမှု စုစုပေါင်း၏ ၇၀% ခန့်ကို တာဝန်ယူထားသည်။ အဓိက မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါ အုပ်စု ၄ စု ဖြစ်သည့် နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ၊ ကင်ဆာရောဂါများ၊ နာတာရှည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် ဆီးချိုရောဂါတို့သည် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှင့် သေဆုံးမှု အများစု၏ အဓိက ပင်မများ ဖြစ်ကြသည်။

ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းနှင့် ထိခိုက်မှု အများဆုံး အဓိက NCD ရောဂါများ

၁။ နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ (Cardiovascular diseases - CVDs)

နှလုံးရုတ်တရက် ရပ်တန့်ခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် အခြား နှလုံးဆိုင်ရာ ဝေဒနာများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဖြစ်အများဆုံးနှင့် သေဆုံးမှု အများဆုံး NCD ရောဂါများတွင် ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် သွေးတိုးခြင်း၊ ကိုလက်စထရော မြင့်မားခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်းနှင့် ဆေးလိပ်/ဆေးရွက်ကြီး သုံးစွဲခြင်း စသည့် အန္တရာယ်ရှိ အချက်အလက်များနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ဆေးရုံတက်ရောက်သူ စာရင်းများအရ CVD ရောဂါများသည် လူကြီးများ ဆေးရုံတက်ရောက်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းအရင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။

၂။ ကင်ဆာရောဂါများ (Cancers)

သက်ကြီးရွယ်အို ဦးရေ တိုးပွားလာခြင်း၊ နေထိုင်မှုပုံစံ ပြောင်းလဲလာခြင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း မြင့်တက်လာလျက်ရှိပြီး လူကြီး သေဆုံးမှု၏ အဓိက အကြောင်းအရင်းတခု ဖြစ်သည်။ အဖြစ်အများဆုံး ကင်ဆာအမျိုးအစားများမှာ အဆုတ်ကင်ဆာ၊ အစာအိမ်ကင်ဆာနှင့် အူမကြီးကင်ဆာတို့ ဖြစ်ကြသည်။

၃။ နာတာရှည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ (Chronic respiratory diseases)

နာတာရှည် အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (COPD) နှင့် ရင်ကြပ်ပန်းနာ ရောဂါကဲ့သို့သော အခြေအနေများသည် အထူးသဖြင့် မြို့ပြနှင့် စက်မှုဇုန် ဒေသများတွင် အဖြစ်များသည်။ လေထုညစ်ညမ်းခြင်းနှင့် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းတို့သည် အဓိက အန္တရာယ်ရှိသော အချက်များ ဖြစ်ကြသည်။

၄။ ဆီးချိုရောဂါ (Diabetes)

အမျိုးအစား ၂ ဆီးချိုရောဂါသည် အဝလွန်သူ အရေအတွက် တိုးပွားလာခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးခြင်းနှင့် မကျန်းမာသော စားသောက်မှုပုံစံတို့ကြောင့် ပိုမို အဖြစ်များလာသည်။ ၎င်းသည် လူကြီးများတွင် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှင့် သေဆုံးမှု နှစ်ခုစလုံး၏ အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။

အလားအလာနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှု ပုံစံများ

• မြန်မာနိုင်ငံတွင် NCD ရောဂါများကြောင့် သေဆုံးရမှု အချိုးအစားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၄၆.၉% ရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ၆၈% အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။

• မြို့ကြီးများမှ ဆေးရုံတက်ရောက်သူ စာရင်းများအရ နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများ၊ ကင်ဆာများ၊ နာတာရှည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများနှင့် ဆီးချိုရောဂါတို့သည် လူကြီးများ ဆေးရုံတက်ရောက်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းအရင်း ၄ ခု ဖြစ်ကြောင်း ပြသနေသည်။

• အဓိက အန္တရာယ်ရှိသော အချက်များတွင် မကျန်းမာသော စားသောက်မှုပုံစံများ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးခြင်း၊ ဆေးလိပ်နှင့် အရက် သုံးစွဲခြင်း၊ အပြင် လေထုညစ်ညမ်းခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ရှုထောင့်

မြန်မာနိုင်ငံ၏ NCD ရောဂါ ကပ်ဘေးသည် ကူးစက်ရောဂါများထက် နာတာရှည် ရောဂါများက ပိုမို လွှမ်းမိုးလာသည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ "ရောဂါဗေဒ အကူးအပြောင်း" (epidemiological transition) ၏ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် စောစီးစွာ ရောဂါအမည်တပ်နိုင်မှုနှင့် ကုသခွင့် ရရှိနိုင်မှု ကန့်သတ်ချက်များရှိနေခြင်းက ရောဂါဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ပိုမို ကြီးမား လေးလံစေသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ