မည်သည့်သတ္တဝါတွေ မည်သည့်လူမျိုးတွေ အသက်ရှည်ကြသနည်း
အမျိုးအစားအလိုက် အသက်အရှည်ဆုံး မျိုးစိတ်များ
စပန်းဂျ်နှင့် သန္တာကောင်များ - ဖန်ရေစပန်းဂျ် (အနှစ် ၁၀,၀၀၀–၁၅,၀၀၀)၊ သန္တာနက် (အနှစ် ၅,၀၀၀ အထိ) နှင့် စည်ပိုင်းကြီးရေစပန်းဂျ် (အနှစ် ၂,၃၀၀ ကျော်)။
ပင်လယ်နေ ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ - မဟာသမုဒ္ဒရာကွာဟော့ဂ် ယောက်သွား (အနှစ် ၅၀၇ အထိ)။
ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ - ဂရင်းလန်းငါးမန်း (အနှစ် ၄၀၀–၅၀၀)။
ငါးနှင့် ဝေလငါးများ - ရော့ဖ်အိုငါးနီ (Rougheye rockfish - အနှစ် ၂၀၀ ကျော်) နှင့် ဘိုးဟက်ဝေလငါး (အနှစ် ၂၀၀ ကျော်)။
တွားသွားသတ္တဝါနှင့် ငှက်များ - လိပ်ဘီလူးကြီးများ (အနှစ် ၁၅၀–၂၅၀) နှင့် ကကတူးကြက်တူရွေး (အနှစ် ၈၃–၁၁၉)။
နို့တိုက်သတ္တဝါများ - ဆင် (အနှစ် ၇၄–၈၉) နှင့် ဘိုးဟက်ဝေလငါး (အနှစ် ၂၀၀ ကျော်)။
(၂)
မိုနာကို၊ ဟောင်ကောင်၊ စန်မာရီနို၊ ဂျပန် နှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့မှ လူများသည် ပျှမ်းမျှ သက်တမ်း ၈၄ နှစ်မှ ၈၆ နှစ်ကျော်အထိ ရှိကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသက်အရှည်ဆုံး လူနေမှုသက်တမ်း ရှိကြသည်။
သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ထိပ်တန်းနိုင်ငံများ
မိုနာကို - ~၈၆.၇ နှစ် (ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး)
ဟောင်ကောင် - ~၈၅.၉ နှစ်
စန်မာရီနို - ~၈၆.၀ နှစ်
ဂျပန် - ~၈၅.၀ နှစ်
ဆွစ်ဇာလန် - ~၈၄.၂ နှစ်
တောင်ကိုရီးယား - ~၈၄.၅ နှစ်
အဓိက လူဦးရေနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ပုံစံများ
ကျား/မ ကွာခြားချက် - ဘေးအန္တရာယ်များသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်မှု လျော့နည်းခြင်းနှင့် ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ ခံနိုင်ရည်ရှိမှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် သက်တမ်း ပိုရှည်လေ့ရှိကြသည် (ကမ္ဘာ့ပျှမ်းမျှအားဖြင့် အမျိုးသမီးများတွင် ~၇၆.၄ နှစ်ရှိပြီး အမျိုးသားများတွင် ~၇၁.၂ နှစ်ရှိသည်)။
ဘလူးဇုန်း (Blue Zones) ဒေသများ - ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုကီနာဝါ၊ အီတလီနိုင်ငံရှိ ဆာဒီနီးယား၊ ကိုစတာရီကာနိုင်ငံရှိ နီကိုယာ၊ ဂရိနိုင်ငံရှိ အီကာရီယာ နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ လိုမာလင်ဒါ ကဲ့သို့သော သီးခြားဒေသအချို့သည် အသက် ၁၀၀ နှင့်အထက် ရာသျှေသူများ ထူထပ်စွာ စုဝေးနေထိုင်ရာ ဒေသများအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ သူတို့၏ အသက်ရှည်ကျန်းမာမှုသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အဓိကစားသုံးသည့် အစားအသောက်ပုံစံ၊ နေ့စဉ် သဘာဝအတိုင်း လှုပ်ရှားသွားလာမှု၊ ခိုင်မာသော လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုနည်းသော လူနေမှုဘဝတို့နှင့် များစွာ ဆက်စပ်နေသည်။
ဝင်ငွေနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု - အလွှာစုံ လွှမ်းခြုံနိုင်သော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစနစ်၊ သန့်ရှင်းသော အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး ဆေးဝါးကုသမှုများ ရှိသည့် ကြွယ်ဝချမ်းသာသော နိုင်ငံများသည် ထိပ်တန်းအဆင့်တွင် အမြဲရှိနေကြသည်။ တဖက်တွင်လည်း နိမ့်ကျသော ဝင်ငွေရှိသည့် ဒေသများ (ဆဟာရအောက်ပိုင်း အာဖရိကဒေသအချို့ဖြစ်သော နိုက်ဂျီးရီးယားနှင့် ချဒ်နိုင်ငံကဲ့သို့) တွင်မူ မွေးကင်းစ ကလေးသူငယ် သေဆုံးမှုနှင့် ကူးစက်ရောဂါများ၏ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ပျှမ်းမျှသက်တမ်း ပိုမိုနည်းပါးသည်ကို တွေ့ရသည်။
(၃)
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပျှမ်းမျှ လူနေမှုသက်တမ်းသည် ၆၇.၁ နှစ်မှ ၆၈.၃ နှစ်အထိ ရှိပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း ပျှမ်းမျှသက်တမ်း (~၇၅.၈ နှစ်) နှင့် ကမ္ဘာ့ပျှမ်းမျှသက်တမ်း (~၇၃.၈ မှ ၇၄.၀ နှစ်) နှစ်ခုစလုံးအောက် သိသိသာသာ လျော့နည်းနေသည်ကို တွေ့ရသည်။
ကျား/မ အလိုက် သက်တမ်း
စုစုပေါင်း ပျှမ်းမျှ - ၆၇.၁ နှစ် (ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် The Global Economy တို့၏ မကြာသေးမီက အချက်အလက်များအရ)
အမျိုးသမီး ပျှမ်းမျှသက်တမ်း - ၇၀.၃၈ နှစ်
အမျိုးသား ပျှမ်းမျှသက်တမ်း - ၆၃.၉၉ နှစ် (အမျိုးသမီးများနှင့် အမျိုးသားများအကြား ၆.၄ နှစ်ခန့် ကွာခြားချက် ရှိသည်)
သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေနှင့် ဒေသတွင်း အဆင့်ရပ်တည်မှု
ရေရှည် တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု - နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အခက်အခဲများ ရှိခဲ့သော်လည်း ပျှမ်းမျှသက်တမ်းသည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၄၂ နှစ်ခန့်နှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၅၇.၂ နှစ် ရှိခဲ့ရာမှ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တစတစ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့အဆင့် - မြန်မာနိုင်ငံသည် စာရင်းကောက်ယူထားသည့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေပေါင်း ၂၀၀ ကျော်အနက် ကမ္ဘာ့အဆင့် ၁၅၅ မှ ၁၇၆ ဝန်းကျင်တွင် ရပ်တည်နေသည်။
ကျန်းမာစွာ အသက်ရှင်နိုင်သော ပျှမ်းမျှသက်တမ်း - ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ မွေးဖွားစဉ်မှစ၍ ရောဂါဘယကင်းရှင်းစွာ ကျန်းမာစွာ အသက်ရှင်နိုင်သော သက်တမ်း (healthy life expectancy) မှာ စုစုပေါင်း ၅၉.၈ နှစ် (အမျိုးသားများတွင် ၅၇.၉ နှစ်နှင့် အမျိုးသမီးများတွင် ၆၁.၇ နှစ်) ဖြစ်သည်။
သက်တမ်းအပေါ် ရိုက်ခတ်မှုရှိသော အဓိက အကြောင်းအရင်းများ
မကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများ (NCDs) - လေဖြတ်ခြင်း၊ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါ နှင့် နာတာရှည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ ကဲ့သို့သော နာတာရှည် ကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် တနိုင်ငံလုံး သေဆုံးမှု စုစုပေါင်း၏ ၆၂ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ ရှိနေသည်။
ပဋိပက္ခနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု လက်လှမ်းမီမှု - ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများ၊ ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင် ကျခံရသည့် ဆေးဝါးကုသစရိတ် ကြီးမားမှု၊ ဆရာဝန် ဦးရေ နည်းပါးမှု (လူ ၁၀၀,၀၀၀ တွင် ဆရာဝန် ၆၁ ဦးခန့်သာ ရှိခြင်း) နှင့် ကျေးလက် အခြေခံအဆောက်အအုံ လိုအပ်ချက်များ (အချို့ ခန့်မှန်းချက်များအရ ကျေးလက်ဒေသများတွင် သန့်ရှင်းသော သောက်သုံးရေ ရရှိမှု ၅၃ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ ရှိခြင်း) တို့ကြောင့် အိမ်နီးချင်း အာဆီယံနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သက်တမ်း ပိုမိုနည်းပါးနေရခြင်း ဖြစ်သည်။
ကူးစက်ရောဂါများ၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး - အခြေအနေများ တိုးတက်လာနေသော်လည်း တီဘီရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း (လူ ၁၀၀,၀၀၀ တွင် ၄၈၂ ဦးခန့် ရှိခြင်း) နှင့် မွေးကင်းစ ကလေးသူငယ် သေဆုံးမှု အကြောင်းအရင်းများသည် အခြေခံ စာရင်းဇယားများအပေါ် ဆက်လက် သက်ရောက်လျက် ရှိသည်။
ဒေါက်တာတင့်ဆွေ
Comments
Post a Comment