သိပ္ပံပညာ၏ မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော ပဟေဠိကြီးများအနက် တခု

မေ့ဆေးက ကျွန်ုပ်တို့၏ ဦးနှောက်အကြောင်း အဘယ်သို့ ဖော်ထုတ်ပြသနေသနည်း

မေ့ဆေး (General anaesthetics) သည် ဦးနှောက်တခွင်ရှိ အာရုံကြောဆဲလ်များ၏ ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုကို နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်ပါသည်။ ၎င်းသည် ဦးနှောက်၏ သီးခြားအစိတ်အပိုင်းတခုနှင့်တခု အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်မှုကို ရပ်တန့်စေကာ ပြန်လည်နိုးထနိုင်သော ကိုမာ (Coma) ကဲ့သို့ အခြေအနေကို ဖန်တီးပေးပါသည်။

မေ့ဆေးနှင့် ဦးနှောက်ဆိုင်ရာ အဓိက တွေ့ရှိချက်များ

ဒေသအလိုက် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှု ကင်းမဲ့သွားခြင်း - မေ့ဆေးသည် ဦးနှောက်အတွင်း မတူညီသော အဓိကဗဟိုဌာနများအကြား တိုက်ရိုက်နှင့် သွယ်ဝိုက်သော ဆက်သွယ်မှုများကို ရပ်တန့်သွားစေပါသည်။ အသိစိတ်နှင့် နိုးကြားမှုကို အဓိကထိန်းချုပ်သော သဲလမတ်စ် (Thalamus) အစိတ်အပိုင်းသည် ပထမဦးစွာ စွမ်းအားကျဆင်းသွားပြီး၊ ထိုနောက်မှ စယ်ရီဘရယ် ကော်တက်စ် (Cerebral cortex)၊ ဦးနှောက်ရှေ့ပိုင်း (Frontal lobe) နှင့် ဘေးဘက် (Parietal lobe) တို့ အစဉ်လိုက် လုပ်ဆောင်ချက် ရပ်တန့်သွားကြပါသည်။

ဦးနှောက်၏ သီးခြား "လက်ဗွေရာ" များ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း - Functional MRI လေ့လာမှုများအရ ပုံမှန်နိုးထနေချိန်တွင် လူတဦးစီ၏ ဦးနှောက်လှုပ်ရှားမှုသည် သီးခြား ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် အနုစိတ်ကွဲပြားပြီး "အာရုံကြော လက်ဗွေရာ" ကဲ့သို့ တည်ရှိနေကြောင်း တွေ့ရပါသည်။ မေ့ဆေးပေးထားချိန်တွင်မူ ဦးနှောက်များ၏ သီးခြားကိုယ်ပိုင်ဟန် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး အချင်းချင်း တူညီသွားကြသည် သို့မဟုတ် အခြားပရိုင်းမိတ် (Primates) သတ္တဝါများ၏ ဦးနှောက်နှင့် ပိုမိုတူညီသွားကြပါသည်။ ဒါသည် မေ့ဆေးသည် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်အရ အသစ်ဆုံးပေါ်ပေါက်လာသော ဦးနှောက်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အဓိက ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေပါသည်။

"အမြဲမပြတ် နားထောင်နေသည့်" ဦးနှောက် - မေ့ဆေးပေးထားသော လူနာများတွင် စာမေးပွဲသုံး ဆန်းသစ်သည့် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကိရိယာများ (Neuropixels ကဲ့သို့) ကို အသုံးပြု၍ လေ့လာခဲ့ရာ၊ ဟစ်ပိုကင်းပတ်စ် (Hippocampus) အတွင်းရှိ အာရုံကြောဆဲလ် (Neurons) ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် အသံများကို တုံ့ပြန်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ဘာသာစကားကို စိစစ်စို့မှုပြုခြင်း (နာမ်၊ ကြိယာ၊ နာမဝိသေသနများကို ခွဲခြားခြင်း) နှင့် ဆက်လက်ထွက်ပေါ်လာမည့် စကားလုံးများကို ခန့်မှန်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်ကြပါသည်။ ဘာသာစကား နားလည်သဘောပေါက်မှုနှင့် ခန့်မှန်း တွက်ချက်မှုများသည် အသိစိတ်မရှိတော့သည့် အခြေအနေတွင်ပင် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေနိုင်ပါသည်။

အသိစိတ်၏ "တတိယမြောက် အခြေအနေ" - ကြွက်သားပြေလျော့ဆေးများနှင့် လက်ညှစ်စမ်းသပ်မှုများကို အသုံးပြု၍ ပြုလုပ်ခဲ့သော စမ်းသပ်ချက်များအရ၊ အသိစိတ်မရှိတော့သည့် လူနာ သုံးပုံတပုံခန့်သည် နိုးထလာခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်မှု ခံစားရခြင်းမရှိဘဲ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ရန် စေခိုင်းချက်များကို လိုက်ပါဆောင်ရွက်နိုင်သေးကြောင်း တွေ့ရပါသည်။ ဒါသည် အိပ်စက်ခြင်းနှင့် နိုးထခြင်းတို့၏ အကြားတွင် ပုန်းကွယ်နေသော အသိစိတ်၏ "တတိယမြောက် အခြေအနေ" တခု တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေပါသည်။

ဆဲလ်အဆင့် လုပ်ဆောင်ချက် မက္ကနက်ဇင်းများ - မေ့ဆေးသည် ဆဲလ်အမြှေးပါး အဆီလွှာများ (Lipid rafts) နှင့် သီးခြားပရိုတင်းများ (GABAA Receptors ကဲ့သို့) နှင့် ဓာတ်ပြုကာ အာရုံကြောများ၏ လှိုင်းထုတ်လုပ်မှု ပုံစံများကို ပြောင်းလဲစေပါသည်။ ၎င်းသည် အာရုံကြောဆဲလ်များ လျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုကို ရပ်တန့်စေပြီး သဘာဝအိပ်စက်ခြင်းနှင့် မတူဘဲ EEG စက်တွင် တွေ့ရသည့် လှိုင်းနှေးပုံစံများကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ