Prolonged clotting time သွေးခဲချိန် ကြာမြင့်ခြင်း

အသက် ၇၆ နှစ်အမေ့အတွက်သိချင်လို့ပါဆရာ ဆီးချို နှလုံးရောဂါမရှိပါဘူးဆရာ omega 3 ကိုလက်ဆောင်ရလို့ တိုက်လို့ရလားသိချင်လို့ပါဆရာ ပြောဖို့ကျန်နေခဲ့လို့ပါရှင့် အမေက သွေးမတိတ်လွယ်ပါဘူး နှာခေါင်းသွေးလျှံတာ သွားဖုံးသွေးယိုတာမျိုးမရှိပေမဲ့ လက်ကို ဓားထိလို့ သွေးထွက်တာမျိုး ဆေးထိုးလို့ သွေးစို့ရင် တော်တော်နဲ့မတိတ်တာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်ရှင့် Omega 3 အမေ့ကို တိုက်လို့ရမရသိချင်လို့ပါဆရာ

(၁)

သွေးခဲချိန် ကြာမြင့်ခြင်း (prolonged clotting time) ဆိုသည်မှာ သင့်သွေးသည် ပုံမှန်ထက် သွေးခဲရန် အချိန်ပိုမို ကြာမြင့်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ယင်းကို ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင် Prothrombin Time (PT) သို့မဟုတ် Activated Partial Thromboplastin Time (aPTT) ကဲ့သို့သော စစ်ဆေးမှုများ အသုံးပြု၍ တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။

ပုံမှန် ကိုးကားစံချိန်များ (Normal Reference Ranges)

PT (Prothrombin Time): ပုံမှန်အားဖြင့် ၁၁ စက္ကန့်မှ ၁၃ စက္ကန့် ပြင်ပလမ်းကြောင်း extrinsic pathway ကို စစ်ဆေးပေးသည်။

aPTT (Activated Partial Thromboplastin Time): ပုံမှန်အားဖြင့် ၂၅ စက္ကန့်မှ ၃၅ စက္ကန့် အတွင်းလမ်းကြောင်း intrinsic pathway ကို စစ်ဆေးပေးသည်။

အထွေထွေ သွေးခဲချိန် (General Clotting Time): ပုံမှန်အားဖြင့် ၈ မိနစ်မှ ၁၂ မိနစ် (၁၅ မိနစ်ထက် ကျော်လွန်ပါက သွေးခဲချိန် ကြာမြင့်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်)။

ဖြစ်ပွားရသည့် အသုံးများသော အကြောင်းအရင်းများ (Common Causes)

သွေးကျဲဆေးများ (Anticoagulant Medications): Warfarin (PT/INR ကို ထိခိုက်စေသည်) သို့မဟုတ် Heparin (aPTT ကို ထိခိုက်စေသည်) ကဲ့သို့သော သွေးကျဲဆေးများ သောက်သုံးခြင်း။

ဗီတာမင် K လျော့နည်းချို့တဲ့ခြင်း (Vitamin K Deficiency): အာဟာရ မပြည့်ဝခြင်း၊ အူမှ အာဟာရစုပ်ယူမှု အဆင်မပြေခြင်း သို့မဟုတ် ပဋိဇီဝဆေးများ သောက်သုံးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည် (PT ကို ထိခိုက်စေသည်)။

အသည်းရောဂါ သို့မဟုတ် အသည်းခြောက်ခြင်း (Liver Disease or Cirrhosis): အသည်းသည် သွေးခဲစေသည့် ဒြပ်ပေါင်း (cloting factors) အများစုကို ထုတ်လုပ်ပေးသဖြင့် အသည်းပျက်စီးပါက သွေးခဲခြင်းကို နှေးကွေးစေသည်။

သွေးခဲစနစ်ဆိုင်ရာ ဒြပ်ပေါင်း ချို့တဲ့ခြင်းများ (Clotting Factor Deficiencies): ဟေမိုဖီးလီးယား A သို့မဟုတ် B (Factor VIII သို့မဟုတ် IX ချို့တဲ့ခြင်း) ကဲ့သို့သော မျိုးရိုးလိုက်ရောဂါများနှင့် အခြားရှားပါး သွေးခဲဒြပ်ပေါင်း ချို့တဲ့ခြင်းများ။

သွေးကြောအတွင်း သွေးခဲခြင်းနှင့် သွေးယိုခြင်း ပြိုင်တူဖြစ်ပွားသည့် ရောဂါ (Disseminated Intravascular Coagulation - DIC): သွေးခဲခြင်းနှင့် သွေးယိုစိမ့်ခြင်းတို့ တပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပွားသည့် ပြင်းထန်သော အခြေအနေ။

သွေးခဲခြင်းကို တားဆီးသည့် ဒြပ်ပေါင်း သို့မဟုတ် ခုခံအားဓာတ်များ (Inhibitors or Antibodies): Lupus anticoagulants သို့မဟုတ် သီးသန့်သွေးခဲဒြပ်ပေါင်းများကို တားဆီးသည့် Inhibitor များ ရှိနေခြင်း။

သွေးနမူနာ မယူမီ သို့မဟုတ် ယူစဉ် စိစစ်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (Pre-analytic/Sample Issues): သွေးယူသည့် ပြွန်အတွင်း သွေးမပြည့်မီခြင်း သို့မဟုတ် သွေးယူစဉ် သွေးကြောပိုက်မှ အညစ်အကြေး ပါဝင်သွားခြင်း။

(၂)

အိုမီဂါ-၃ သောက်သုံးခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် သင့်တော်သည် သို့မဟုတ် အကျိုးရှိသည်ဟု မသတ်မှတ်ပါ။ သင့်သွေးသည် ပုံမှန်ထက် သွေးခဲရန် အချိန်ပိုမို ကြာမြင့်နေပါက အိုမီဂါ-၃ ကို ပမာဏများပြားစွာ မှီဝဲခြင်းက ထိုပြဿနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပြီး အညိုအမဲစွဲခြင်းနှင့် သွေးယိုစိမ့်မှုဖြစ်နိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်တက်စေနိုင်သည်။

အိုမီဂါ-၃ သည် သွေးခဲချိန် ကြာမြင့်နေသူများအတွက် အဘယ်ကြောင့် မသင့်တော်သနည်း

၁။ သွေးဥမွှားများ စုစည်းမှုကို လျှော့ချပေးခြင်း (Mild antiplatelet agent): (ငါးဆီတွင် ပါဝင်သော) အိုမီဂါ-၃ ဖက်တီးအက်ဆစ်များသည် သွေးဥမွှား (platelets) များ၏ ပြုမူပုံကို ပြောင်းလဲစေသည်။ သွေးဥမွှားများ၏ "စီးကပ်မှု" ကို လျော့နည်းစေပြီး သွေးထွက်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် သွေးခဲအတုံးအဖတ် ဖြစ်ပေါ်စေရန် စုစည်းနိုင်စွမ်းကို လျှော့ချပေးသည်။

၂။ သွေးခဲချိန်ကို ပိုမို ကြာမြင့်စေနိုင်ခြင်း: သာမန် အစားအသောက်မှ ရရှိသည့် ပမာဏ (ဥပမာ- တပတ်လျှင် ငါး ၂ ကြိမ် စားသုံးခြင်း) သည် ဘေးကင်းသော်လည်း အိုမီဂါ-၃ အားဆေးများကို ပမာဏများပြားစွာ သောက်သုံးခြင်း (ပုံမှန်အားဖြင့် တနေ့လျှင် ၂ မှ ၃ ဂရမ်ထက် ပိုခြင်း) က သွေးထွက်ချိန်ကို ပိုမို ကြာမြင့်စေနိုင်သည်။

၃။ အဓိက အရင်းခံ အကြောင်းအရင်းကို မဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း: PT သို့မဟုတ် aPTT စစ်ဆေးမှုများဖြင့် တိုင်းတာသည့် သွေးခဲချိန် ကြာမြင့်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် သွေးခဲစေသည့် ပရိုတင်း (clotting factors) များ ချို့တဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် တားဆီးသည့် ဒြပ်ပေါင်းများ ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အိုမီဂါ-၃ သည် ထိုပရိုတင်းများကို ပြန်လည် မဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ဘဲ လုံးဝ ကွဲပြားသည့် အခြား လမ်းကြောင်းတခု (သွေးဥမွှားများ) အပေါ်၌သာ အလုပ်လုပ်သောကြောင့် သင့်ခန္ဓာကိုယ်၏ သွေးမခဲစေသည့် လုပ်ဆောင်ချက်ကို နောက်ထပ် တဆင့် ပိုမို တိုးပွားစေပါသည်။

ဆေးပညာဆိုင်ရာ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုနှင့် စစ်ဆေးမှုများ

Journal of the American Heart Association တွင် ဖော်ပြထားသည့် လေ့လာဆန်းစစ်ချက် အများအပြားအရ ပုံမှန် ငါးဆီ ပမာဏ သောက်သုံးခြင်းသည် ကျန်းမာသူများတွင် ပြင်းထန်သော သွေးယိုစိမ့်မှု သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်စဉ် သွေးထွက်လွန်မှု ဖြစ်နိုင်ခြေကို အလွန်အမင်း မြင့်တက်မသွားစေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် အိုမီဂါ-၃ သည် ပုံမှန် PT သို့မဟုတ် aPTT ဓာတ်ခွဲခန်း စစ်ဆေးမှု ရလဒ်များကို ယေဘုယျအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိကြောင်း အတည်ပြုထားသည်။

သို့သော် သင့်တွင် သွေးခဲချိန် ကြာမြင့်နေကြောင်း တရားဝင် ရောဂါအမည် တပ်ထားရသူ သို့မဟုတ် သွေးယိုစိမ့်မှု ရောဂါ အခံရှိသူ ဖြစ်ပါက ထိုအခြေခံ စိုးရိမ်ရမှု ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ ပိုမိုမြင့်မားသည်။ သွေးဥမွှား စုစည်းမှုကို တားဆီးသည့် အားဆေးများကို ထပ်မံဖြည့်စွက်ခြင်းက ထိုအန္တရာယ်ကို ပိုမိုဆိုးရွား စေနိုင်သည်။

ဘေးကင်းစွာ ဆောင်ရွက်ရမည့် အဆင့်များ

သင့်သွေးစစ်ဆေးမှု ရလဒ်များကို ဆရာဝန်မှ မစစ်ဆေးရသေးမီ ငါးဆီ အားဆေးများကို ပမာဏများပြားစွာ သောက်သုံးခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဥမွှား စုစည်းမှုကို တားဆီးသည့် အခြားအားဆေးများ (ဥပမာ- ဗီတာမင် E၊ Ginkgo biloba သို့မဟုတ် ကြက်သွန်ဖြူ အားဆေးများ) စတင်သောက်သုံးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။

သင့်သွေး၏ အခြေအနေနှင့် သီးသန့် အားဆေး ပမာဏများ မည်သို့ ဓါတ်ပြုမှုရှိသည်ကို ပိုမိုနားလည်နိုင်ရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ သို့မဟုတ် GoodRx ကဲ့သို့သော ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် ပလက်ဖောင်းများမှ အထူးပြု ဘေးကင်းရေး လမ်းညွှန်ချက်များကို လေ့လာကြည့်ပါ။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ